Posts Tagged ‘the bane of being colonized’

Hindi na maputik ang daan sa amin, part 11

 

Hello, ka-blogs, continuation ito ng previous discussion about Third World and colonization. Salamat sa mga nagbabasa at umaantabay… 🙂 

 

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

 

Para sa mga sinasakop, marami ang disadvantages – pagkawasak ng paligid, kabuhayan, buhay at patterns ng pamumuhay ng mga tao, pagkawala ng mga kalinangan at paniniwala at, regression ng naipundar nang civilization… Kung bane ang gera para sa mga nasakop, boost at boon ito para sa colonizers. Kung nasi-set back ang sibilisasyon ng mga dinigma, napo-propel naman paunahan – several decades ahead – ang sibilisasyon ng mga nandirigma. Halimbawa, mabilis nalilikom ng mga nangolonya ang pondo para sa malakihang R & D (research and development) projects. Ayon  sa mga pag-aaral nitong 21st century, lumalaki ng daan o libong beses ang metal industry ng colonizing power, pati agricultural production, ang manufacturing (nagsu-supply ng logistics sa mga nasa digma) at maging ang production ng non-essentials, gaya ng cosmetics (para sa pamilyang nasa homefront). Sa pangkalahatan, lumalaki ang GDP (gross domestic product) o income ng colonizers – daan hanggang libong bahagdan – kumpara sa dati…

 

Image of the Philippines' Legislative Building destroyed after WWII

Larawan ng gusali ng lehislatura ng Pilipinas matapos ang Ikalawang Digmaang Pandaigdig/ http://www.gov.ph

 

Matapos ang Ikalawang Digmaang Pandaigdig, karamihan sa mga dating kolonya, protectorates at satellites ng imperial powers, “pinalaya” na. Tongue-in-cheek ang bitaw ng mga gobyerno ng colonizing countries noon, “Mag-move on na tayo pare-pareho. Magmartsa na tayo sa landas ng pag-unlad.” Ahaha, parang ganyan, hindi eksakto ang quote… 😉 Rebuilding, post-World War II: magkaibang-magkaiba ang sitwasyon ng mga bansang nanakop – kumpara sa mga bansang sinakop… Earlier on, naglunsad ng “nationalist liberation movements” ang colonies para itulak ang colonizers – bitiwan na ang colonies… Ibigay sa kanila ang karapatang magpasya sa  sarili –  bilang mga nasyon at republika – gaano man kawasak, kaliit at ka-behind sa antas pandaigdigan ang kanilang pag-uumpisahan, sa sinasabing nation-building at landas ng pag-unlad…

 

 

Ang gera ay systematic violence at pangmatagalan ang epekto sa buhay ng mga tao – sa magkabilang panig, kung tutuusin… Una, nagambala at nauudlot ng digmaan ang natural growth ng isang society. Sa klasikong pagtingin, ang isang lipunan daw ay daraan ng libo hanggang ponglibong taon – bago maging isang nasyon o bansa… Sa mga bansang dumaan sa “full natural growth,” karaniwang 500 taon o higit pa ang feudal or medieval period – ang yugto ng paglinang sa kalakhan ng agricultural lands, paglago ng mga industriya at kabayanan, paglaki ng surplus sa produksyon, pagbubuo ng hiwa-hiwalay ngunit sinanay na mga sandatahang lakas, pag-develop ng cities at mga kalinangan doon, pag-develop ng mga pinuno at burucracies sa lokal na antas at ang pagkakaroon ng marami at madudugong gera sa pagitan ng clans, tribes, mga  grupo at kahariang iba’t iba ang laki, sakop at lakas…

 

Image of a campaign or a war on the way to the battlefield

Ang medieval period ay panahon ng mga kastilyo, pangagalakal sa iba’t ibang panig at digmaan sa pagitan ng mga kaharian. Sa Asya, ang Tsina, Hapon at India ang dumaan sa daantaon ng medieval period/ http://www.medievaltimes.info

Ang internal wars daw ang magpapanday at magsasanay sa mga tao – lumikha ng mga batas at panuntunang pangkapayapaan para sa lahat – habang umaabante sa paghahangad na i-maximize ang potensyal ng kalikasan at ng tao mismo – para magamit sa sama-sama at magkakaugnay na pamumuhay… Daraanan daw ang medieval period, bago dumating sa industrial o kapitalistang yugto ang lipunan. Sa kapitalista o full industrial age, doon daw magaganap ang centralization — di lamang ng pamilihan o market — bagkus pati ng pamamahala, sa hiwa-hiwalay na mga pamayanan ng nakaraang daantaon. Eventually, sisibol din, ang centralization ng diwa o sentimyento ng mga tao. Ipapanganak sa kamalayan ng mga mamamayan: ang konsepto ng unity o nation.

 

Ang paulit-ulit at tila di matapos na mga hidwaan, patayan at lusuban ng local lords and clan chiefs ang magtutulak sa mga taong maghangad at humiling  – iisang batas na sasakop sa buong teritoryo (Constitution), isang mamumuno na susundin ng lahat at isa lamang sandatahang-lakas o armed force – sinanay, disiplinado at may iisang command – – components ng isang makabagong nasyon o bansa.

 

 

Ang pagkamakabansa o nationalism ay isang kamalayang di kagyat na naaabot ng isang tao, kundi nadi-develop sa kanyang mga karanasan at pamumuhay… Ang unang loyalty ng tao ay sa kanyang pamilya, sunod ay sa mga kaibigan at immediate community – simbahan, village o organisasyong kinabibilangan. Pwede ring sa mga kamag-anak, clan  o tribong pinanggalingan. Sa atin, karaniwan nating tawag  ay regionalism – ibang word para sa ating ethnic loyalty. Sa eskwela, tinuruan tayo ng nationalism, parang naintindihan naman natin at sa mga sarili, gusto nating masabing loyal tayo sa ating bansa… But more often, mas regionalistic yata tayo, than nationalistic. Loyal din tayo sa ating alma mater, sa paborito nating banda at tv show, ahihi…  Sa pakiwari, malaki, marami at malayu-layo pa ang kailangan nating daanan ng sama-sama – para mabigkis tayo ng iisang diwa. As a people, ‘ika nga – nakapaloob, gumagalaw at nagsusumikap – sa iisang territorial baseline. 😉

 

Gaya ng naikwento na datiang nationalism ay parang pag-ibig – abstract, subjective at kaya ng taong maydala na i-imagine… Pag hindi pa raw kayang imagine-in ang nation, hindi pa mahal ng tao ang kanyang bansa. Hindi pa siya citizen, in a sense… 🙂 Sa isang banda, ang isang nagagawa raw ng pananakop – napapabilis nito ang formation ng patriotic o nationalist spirit ng tao. Sa pagdanas ng paniniil ng dayuhan – foreign yoke – mas lumilinaw sa isip at kalooban ng natives ang sariling kasaysayan, kultura at legacies bilang isang distinct na grupo ng tao. Kumbaga, mas maagang naitatanim sa puso ng ilan ang ideyang labanan ang mananakop at itulak ang isang kilusang para sa sariling pagpapasya ng bansang sinakop. Ayon lang, mas madalas, ang mga pinuno ng nationalist movements ay napapatay, nai-exile o nakukulong… Subalit, ang kanilang paglaban ay nanganganak at nagpapalaganap sa simulain, sa loob ng maraming taon…

 

 

Image of actor Sam Milby wearing a Third World Happy shirt

Sa pelikulang ito, struggling artist from a Third World country si Sam. Umuwi ng Pinas from New York/ http://www.showbiznest.com

Mabalik tayo sa usapang colonization bilang one of a kind na pagsasamantala… Ang isang grupo ng taong sa kalakhan, tribal  o  early medieval pa lang, pag sinakop ng isang industrial at makabago nang bansa at pilit na ipina-adopt sa kanila ang kaayusan, gawi at sibilisasyon ng colonizers – nagkakaroon ng discontinuity, disconnect o maari ring damage – sa kanilang kabuhayan, politika, kultura at pagpapahalaga… Dadagdag ang karanasan ng pagkasakop – sa patas ng mga dalahin ng individual na mamamayan. Hindi siguro sinlaki ang impact, gaya ng ibang anyo ng exploitation na danas niya ng malapit at sa araw-araw. Pero, may epekto rin… At wari, naipapasa rin ito sa kamalayan ng mga anak, immediate family and friends…

 

Sa isang banda, flexible ang tao, sabi… Marami raw at sapin-saping suffering ang kaya niyang dalahin at kahit paano, napapangibabawan niya. Pwedeng ang isa ay biktima ng rape, ng usurero sa kanilang lugar, ng tambay na laging nangingikil at ng isang employer na pagkababa ng pasweldo – bukod pa sa mamamayan siya ng Third World. Ayon lang, pag itinapat siya sa counterpart niya sa First World, ang laki ng pagkakaiba – sa confidence, attitude at pananaw. Kumbaga, mahirap asahang mataas ang maaabot niya sa kanyang potential bilang tao at lalo pa, na asahang siya ang perfect candidate bilang citizen – ang magbi-build ng nation… ^^

 

 

Hayo na tayo sa nayon, sa paksa nating hillbillies – mga taong nakatira sa mga bundok at gulod, mararami ang mga anak at makaluma pa ang kilos, pananalita at pamamaraan ng pamumuhay. Magagaspang ang kanilang galaw at sanay pa silang kumain ng wild plants and animals. Pag lumuluwas sa bayan, halata agad sila ng mga dinatnang sila ay taga-bukid  o taga-liblib. Malayo pa sa masasabing “settled” ang kanilang pamumuhay. Sa rural areas, meron talagang mga ganyan… Kahit ang mga kasamahan nila sa komunidad, tanggap nang may gayong kasapi at ganoon sila… Ang isang characteristic ng hillbillies – nasa bukid sila, pero hindi masipag magsaka, magtanim at magsinop ng kanilang kabuhayan. Parang hindi sila kasali sa “mainstream” ng pamumuhay… Pero sa karaniwan, ilang pamilya lang ang maituturing na hillbillies sa pamayanan.

 

Pag nako-colonize daw ang isang agricultural na bansa, ang usual na ginagawa ng colonizing power – iniiba ang priorities ng agriculture ng bansang sinakop – inilalagay ang focus ng pagtatanim at produksyong agricultural sa mga produktong kailangan ng bansa nila. Ang madalas na naapektuhan ng pagpapalit ng patakaran ay ang local farming na sa kalakhan ay subsistence economy. Pag sinabing subsistence, mas nakatono sa paglilinang ng mga pagkain at produktong para sa pansariling konsumo at gamit… Pero dahil magkakaroon ng demand sa pamilihan para sa cash crop na kailangan sa dayuhang industrial na bansa, unti-unti, nawawala ang subsistent nature ng pananakahan. Ang medium and long-term effect – nawawalan ng food security ang mismong pamilya ng mga nagtatanim sa bukid.

 

Image of a hut in rural Philippines

Pag sa libro, parang magandang basahin ang tungkol sa prairie living. Sa actual, ang mahihirap sa liblib ay nangangarap ding maiba ang buhay/ philippinemedicalmission.com

 

Isa o dalawang dekada makalipas na humilig sa cash-crop farming ang isang rural na pamayanan, kapansin-pansin, dumarami ang hillbillies – mga pamilyang tila walang motibasyong magsaka, naka-depende na muli sa “wilds” at tila, hiwalay ang pamumuhay sa mainstream. Sila iyon – mga taong parang ang hirap nang hikayatin at hilahing makisabay sa daloy ng buhay – hikahos na hikahos at napag-iiwanan. Sa Social Science, ang tawag sa grupo nila, left behind and forgotten. Karaniwang ang mga asawa ng hillbillies at mga anak nilang babae ang gumagawa ng paraan para ang pamilya ay may makain at makaraos sa buhay kahit papaano… Sila iyong naikwento ko sa inyo – mga rural na kababaihang itinuturing na pinakahirap at pinakamahihirap sa ating bansa – ang prototype ng poorest of the poor. *** 🙂

 

Ka-blogs, karugtong sana ito ng previous post, pero hinati natin, para di masyadong nosebleed pag binasa… Am afraid, baka baker’s dozen – instead na until Part 12 lang, opo… 🙂 Marami pa sana ang dapat ma-discuss: local government, property and tax system sa bansa and technology and know-how, mahahalagang salik – pag usapang pag-unlad. Baka i-skip natin ang property and tax system. Instead, about land reform na lang, as crucial element in the industrialization process… Maraming salamat sa pagtityaga. 🙂 Cheers!

 

Hindi na maputik ang daan sa amin, part 10

 

Hello, mga ka-blogs! Part 10 na ang series natin. O, part 10 pa lang, ahaha. Maski ako, naiinip na, pramis. Kasubuan ito, hahaha. 😉 Gusto ko na rin ng ibang menung isusulat. Pero since andito na, tyagain na natin, ahihi… 🙂

Am hoping, hanggang part 12 lang. Sa parteng iyan, harinawa, covered na ang mga usaping kasangkot, ang MGFs, ng usapang pag-unlad sa kanayunan o kakulangan nito… Sana, by that time, may natitira pa sa limang readers ng DPSA, hihi. 🙂

 

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

 

Usapang Third World tayo, mga kapatid… Ikatlong Mundo, narinig nyo na dati? Oo, sa mga balita, madalas kakabit ang praise pag usapang foreign aid ang paksa. O kaya, loans or assistance ng regional or international bodies sa mahihirap na bansang gaya ng Pilipinas… Ang mga taga-Third World daw ay dapat ayudahan o pautangin – lagi – para makahabol sa takbo ng mundong pinangungunahan ng mga nasa First World at sinusundan ng mga nasa Second World. Oo, ahaha – nasa ikatlong tier tayo as a people – sa rango ng mga bansa. Patunay na may discrimination at hindi fair ang buhay sa daigdig, ahaha. 😉

 

Anyway, ang mga katagang Third World, naumpisahang gamitin, panahon ng Cold War (approximately, 1947 to 1991) sa pagitan ng U.S. at U.S.S.R., dalawang bansang nangunguna bilang military powers sa mundo – matapos ang World War II…  Sa pinakasimple, noon ang First World ay mga bansang allies ng U.S. at ang Second World, allies ng USSR… Lahat ng iba pang non-aligned sa dalawa, Third World… Sila ang mga bansang walang pinapanigan – alinman sa wala silang maipantaya sa gera o dahil sa takot na maipit sa higanteng pwersang nag-uumpugan… Over time, na-develop ang connotation na pag Third World, ibig sabihin ang bansa ay mahirap, sinamantala o sinasamantala (exploited) at dating kolonya… Ang French demographer and historian na si Alfred Sauvy ang nag-coin ng term noong 1952. Sabi nya, ang grupo raw ng mga bansang ito – mula sa pagiging nothing, also wants to be something…

 

Sixty one years later, hirap ang development experts and povery analysts sa mundong sabihing naging “something” na ang mga dating “nothing.” Ang iniluwal ng studies ni Sauvy at ng mga sumunod pa sa kanya – mga patakaran sa antas pandaigdig na may layong bigyan ng assistance and aids ang Third World economies. Karaniwan, loan packages ang mga ito sa mga bansa, idinadaan sa at ipinamamahagi ng institutions – International Monetary Fund (IMF), World Bank (WB), Asian Development Banks (ADB) at mga international foundations – para tulungan daw ang mahihirap na bansang makahabol at umangat naman – – ang quality ng buhay, humaba ang life expectancy at maabot ang basic health goals ng mamamayan… Hindi raw ganoon kabilis hanapan ng lapat na solusyon ang suliranin ng kahirapan, sadly… ^^

 

Image of people trying to secure usables from garbage files

Karaniwang eksena sa isang bansang Third World – may mga taong nabubuhay sa pagkakalaykay ng basura/ http://www.amigosforchrist.org

 

Bakit? Ano ang palaman ng poverty na hirap tayong bawasan, papanghinain, kundiman, tuluyang alisin? Wala naman, masyado… Exploitation lang o pagsasamantala, mga kapatid, ayon… Pananamantala ng malakas sa mahina, ng mayaman sa walang-wala, ng may-aral sa kulang o walang-aral, ng malaki sa maliit, ng nangunguna sa nahuhuli, ng may kapangyarihan doon sa wala, ng may resources sa wala (hindi kasama ang pananamantala ng maganda o gwapo sa pangit, hihihi), ng may baril sa walang armas… Pagti-take advantage ng nasa mas mataas ang kalagayan sa nasa ibaba, ng may power sa kakaunti o walang power – ng paulit-ulit – sa considerable period of time. May abuso… May ganito nga ba? Mahirap yatang itanggi. Madalas ay mayroon… May inequality, since time immemorial, oo. Pag ang di-pagkapantay-pantay ay ginamit para siilin o gipitin at tuntungan ang mas mahihina, yaon ang exploitation.

 

Ang rape o panggagahasa, pananamantala ng malakas sa mahina (at mas madalas, sa mas mababa rin) at walang kakayahang lumaban. Domestic violence o paulit-ulit na pananakit sa asawang dependent sa kabuhayan at walang ibang matatakbuhan. Pangingikil, on a regular basis. Pagpapasweldo ng sobrang baba, sa tauhan o empleyadong walang ibang mapapasukan. Pagbili ng boto – ng mga taong desperado, isang halimbawa rin… Pananakop o colonization – ng mas malalaking bansa – sa mas maliliit at mas mahihina pang sibilisasyon. Pagpapautang sa napakataas na interes – sa tao, institusyon o bansa – gipit at walang ibang makukuhanan para makatawid. Ang advantage ng isang panig — lakas, edad o seniority, economic power, arms, position and capital — ginamit para lalo pang manaig  at panatilihin ang di-pantay na ugnayan. Lagi, may cruelty and violence sa process, hayag man o hindi

 

Bakit crucial ang exploitation sa existence and maintenance of poverty? Sa gap daw sa pagitan ng dalawang panig, naroon ang room for growth ng tao. Andoon din ang space para mang-abuso, manggipit at manupil. Andoon din ang espasyo para panatilihing walang lakas, walang katarungan at mangmang ang kapwa… Sa pang-aabuso, panggigipit at panunupil, hindi lamang ang physical resource ng tao ang sapilitang kinukuha, inaagaw o ipinagkakait, maging ang kanyang phychological resource – kanyang dangal at pride – bilang isang nilalang… Sabi, sa kanyang natural condition, ang tao raw ay malaya. Ngunit matapos ang encounter sa exploitative situation or condition, naiiba na ang psyche. Parang nagiging artificial – bawas, kundiman damaged o nakatali – constrained… At sa gayon, siya ay mas vulnerable – para sa susunod at iba pang pananamantala, ng kaparehong panig  o, ng iba pa…

 

Pagkatapos gahasain ang isang babae, halimbawa, ang taas na ng level of fear niya, hindi na kapareho ng dati ang kanyang sense of security at tiwala sa sarili at sa mundo.  Gayundin daw ang nangyayari sa isang taong nagbenta ng boto. Sabi niya sa sarili, kailangan – usapang survival… Pero, alam niya, kahit paano, sa pagbebenta ng karapatan, may nawawala sa kanyang pagkatao, somehow… Ganoon din daw sa taong napipilitan laging mangutang dahil sa kagipitan – parang nagsasangla siya ng kaluluwa, paulit-ulit na pagkapit sa patalim… Pag sinasakop naman ang isang bansa, nangangahulugan ng maramihang patayan, panggahasa ng kababaihan at pagka-traumatize ng mga bata. Maaring sabihin – ang gera ay package ng kaimbihan, kalupitan at panunupil – ng isang grupo ng tao, sa isa pa… Bibihira ang nakaranas ng gerang hindi damaged or impaired ang psyche, sa pagkahabang panahon o, sa habambuhay.

 

Pagmamalabis at paggamit sa kapwa – parang ang sakit isipin… Pero, nangyayari – nakikita, naririnig o nararanasan natin – sa mga pagkakataon. Ang exploitation ay maaring maganap sa iba’t ibang social setting – sa loob ng bahay, sa community, sa eskwelahan, sa workplace, sa loob ng bansa at maging sa pagitan ng mga bansa. Ito ay maaring within a unit (halimbawa, society) or brought in, by outside forces…. Sa kalikasan ng tao, parehong naririyan ang kabutihan at kasamaan, oo. Hindi naman siya laging masama, kadalasan, mas pinipilit pa rin niyang maging mabuti… Pero, pag dumating sa point na-breach nya ang threshold, halimbawa, nakatikim siyang magmalupit o gumamit ng dahas at hindi siya nahuli – mas malaki raw ang tsansang ulitin niya ito…

 

Sabi ng mga dalubhasa, ang rapist hanggang hindi nahuhuli at napaparusahan, chances are, uulitin niya ang krimen – sa kaparehong biktima o sa iba naman… Ganoon din daw ang employer na hindi pa nabibisita ng Labor – hanggang pwede pang kakapiranggot ang pa-sweldo o walang ventillation ang workplace – hindi muna niya i-improve ang work conditions. Titiisin niya… Hindi naman lahat, pero mas marami ang gayon – lalo sa yugtong nag-uumpisa pa lang ang manufacturing sector ng isang bansa… Anupa at tila may kung anong kasiyahan at excitement na hatid ang pagmamalabis – sa kaisipan at pakiramdam ng gumagawa – a sense of power… Bukod pa sa mga materyal na benepisyo, galing rito. Sa kabilang banda, ang biktima raw ng exploitation – matapos ma-expose ng paulit-ulit sa marahas at degrading na karanasan – may tendency — i-justify ang ugnayan bilang tama — mentality ng isang abused.

 

Ang mga Espanyol ang kinilalang imperial power sa mundo matapos ang Portugese

Painting image ng Spanish colonization ng mga natives/ http://www.shmoop.com

Punta na tayo sa paksa natin – colonization – rape ng bansa, ahaha… 🙂 Medyo masagwang pakinggan, pasensya naman. Pero, essentially, iyon yaon. Kumbaga, ang pananakop – height and concentration ng exploitation sa kasaysayan ng tao. Ito ay panggagahis ng tao at a mass scale: maramihan… Kung ang slavery o pang-aalipin ng kapwa ang pinakamalalim na uri ng pagsasamantalang lumatay sa kasaysayan ng tao, ang pananakop naman ay pinakamalapad at pinakamalawak ang naging sakop… Sa armed conquest, armas at war techniques ang puhunan at mga sundalong handang pumatay at mapatay. Ang mga kapalit – mas malaking teritoryong masasakupan, mas maraming resources para sa sariling mamamayan at dagdag na taong palalaganapan ng relihiyon, paniniwala at kultura – the essence and end of wars of aggression.

 

Ang isang bane ng colonization, ang bansang minsang nasakop ay vulnerable – para sakupin muli… Kung matatandaan sa World History natin from high school, may ilang bansang umabot sa hanggang lima ang naging colonizers – sa iba’t ibang yugto ng kanilang kasaysayan. Pagkatapos ng gera, ang loyalties ng kanilang mga mamamayan ay hating-hati, bukod sa labis ang kanilang pagkapagod. Hindi halos makagulapay ang bansa. Lasug-lasog… Mayroon namang iba, pinaghatian ng tatlo hanggang limang bansang mananakop ang iisang teritoryo. Pagkatapos ng dekada o daantaon ng digma – bagsak ang kabuhayan ng sinakop, magkakaiba ang languages sa iba’t ibang bahagi ng bansa, iba-iba na rin ang cultural influences at, maraming kababaihan ang naanakan ng iba’t-ibang lahi. May significant na bilang ng mga batang hybrid, ipinanganak sa panahon ng gera subalit, walang kikilalaning ama. Gulanit at gutaytay ang fabric ng lipunan…

 

Napag-usapan natin sa umpisa, tungkol sa aids and assistance para sa Third World countries – para makahabol sila sa pag-unlad, sabi… Kasama rito ang Pilipinas, na maswerte pa, kung tutuusin – dadalawa ang bansang nakasakop sa atin. Matapos ang pandaigdigang gera, reconstruction and rehabilitation ang agenda. Ito, in recognition of the fact, pag nagdidigma – napakarami ng nasisira at kailangang itayo, kumpunihin at palitan – physically and otherwise… Matapos sirain at lurayin ng paulit-ulit ang bansa-  patayin ang mga kinikilalang pinuno ng lipunan, gawing tagasunod ang mga di-pinatay at ibahin ang kaayusan sa nakasanayan  ng mga tao – kinuha ang resources nila, kinontrol ang major industries at naglalatag ang colonizers ng mga bagong patakarang susundin ng mga sinakop. Tila ang manggagahasa ay nakipamahay sa kanyang biktima at mula noon, siya pang masusunod…

 

Image of logging in North Borneo in late 19th century

Logs and timber ng bansang nasakop ang agad tinutumbok ng mga dayong nananakop/ en.wikipedia.org

Mura at tubong lugaw raw ang colonization bilang venture. It is an extractive and one-way relationship – isa-siphon ng nananakop ang natural resources ng sinasakop. Unang sisilipin ng mga dayong mananakop ang mga lupa at tubig ng natives – para sa langis at minerals na posibleng minahin. Kasunod, titingnan nila ang mga posibleng sources ng timber, logs, rubber at iba pang resources na maaring ibenta sa malakihang scale, sa pandaigdigang pamilihan… Kahit pa madalas, sabi ay Christianization/Islamization and education of the natives ang goal ng pananakop, sa jungle and caves kaagad ang punta ng mga dayo pagkapasuko sa natives… Bago pa idating sa isla ang pari at mga guro, nauna na ang prospector at geodetic engineer, kasama ng mission head – sina-size up ang posibleng value at potensyal ng war loot…  Sa malao’t madali, idudugtong nila ang backward economy ng bansang sinakop sa ekonomiya nilang mas abante – bilang supplier ng raw materials.