Posts Tagged ‘lola’

Tumatawa ang mga Mata – ikalawang bahagi

 

image of a bottle of vinegar made from banana

Para sa Nanay, madali lang/ pinoy-entrepreneur.com

Ang paggawa ng Nanay ng suka noon, isang beses isang buwan. Suka iyong galing sa mga bunga ng saging na tanim ng Mamay. Pinapakuluan ng Nanay ang mga saging sa tubig. Tapos, sinasala at nilalagyan ng yeastFermentation process ang ginagamit, kumbaga. Huwag nyo akong tanungin, hindi ko rin natatandaan ng husay kung paano talaga. Ang alam ko, mas masarap ang sukang gawa ng Nanay kaysa sa sukang nabibili. Iyon lang – mas irerekomenda ko pa ring bumili na lang ng suka kaysa sa gumawa ng sarili.

 

Ang Nanay nga pala namin ay galing pa sa lumang hulma – doon sa mga taong naniniwalang ang babae ay sekundaryo ang papel sa lalaki. Tahimik lang ang Nanay kapag andyan ang Mamay. Pag may kailangang pagpasyahan, nasa Mamay ang huling salita lagi. Susuportahan lang ng Nanay anuman ang nais ng asawa. Ang tanging kalayaang nai-enjoy ng Nanay noon kapareho ng sa Mamay ay ang manigarilyo at mag-nganga. Tanggap iyon doon sa amin – ang manigarilyo ang babae, pagtuntong ng trenta anyos at ang mag-nganga pag edad- singkwenta na.

 

Kaya kaming mga apo ng Nanay, alam na alam namin ang brands ng yosi nya – Kaibigan at Malaya. Ang Kaibigan ay mahaba at matamis ang lasa; ang Malaya ay mas maiksi at mas bland ang timpla. Siyempre, pinagtitikman namin ng mga pinsan ko. Hindi namin nagustuhan dahil mainit at gumuguhit sa lalamunan ang usok dahil pareho iyong walang filter. Pag wala noong pambili ng branded, kailangang gumawa ng sariling sigarilyo,  gamit ang biniling giniling na tabako at rolling paper. Volunteers din kami noon sa gawaing iyon –taga-gawa ng yosi ng Nanay.

 

Ang pag-nganganga ng Nanay ang di namin gaanong masakyan. Una, asiwa talagang tingnan ang kulay- orange na bibig. Pangalawa, ang ewan ng lasa ng liquified na apog o lime na siyang kahalo ng nganga. Ikatlo, ang alam namin, mga sinaunang tao pa ang nagnganganga, mga early settlers sa Pilipinas baga? Ikaapat, sikat noong panahong iyon ang chewing gum at kung minsan, binibiro naming ang Nanay na mag-Juicy Fruit gum na lang siya o Chicklet.

image of betel nut chew preparation

Mga sangkap -dahon ng mam-in, apog at bunga ng nganga/ blog.baliwww.com

image of peeled and sliced betel nut

Bunga ng puno ng bunga/ biztrademarket.com

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Pero, isa iyon sa mga paborito naming errands noon – ang kuhanin ang lata ng cookies ng Nanay na ang laman ay mga binalatang bunga ng nganga o betel nut, apog at mga dahon ng mam-in na siyang pambalot. Pag inutusan ka kasi noong taga-abot ng latang ‘yon, ibig sabihin, ayos ka sa paningin ng Nanay.  In good standing kang apo, kumbaga. Siyempre, dahil  curious kaming mga bata – mga babae’t lalaki – pare-pareho rin kaming sumubok magnganga noon. Hindi lalo namin nagustuhan. ‘Ika nami’y messy siyang bisyo.

 

image of an old woman with smiling eyes

Tumatawa ang mga mata ng Nanay/ eatingasia.typepad.com

Kung ang Mamay ay mabalasik tingnan ang mukha at aloof makitungo sa kapwa, kabaligtaran ang Nanay. Native Tagalog ang itsura niya pero feline nose ang mayroon sya. Sa pangkalahatan, friendly siyang tao. Tumatawa ang kanyang mga mata pag nagsasalita. Ang katangiang ito ng Nanay,  naipasa nya sa marami sa kanyang mga apo. Sa kasamaang palad, malakas ring magpasa ng features nya ang Mamay. Halos  lahat ng mga apo nya ay nakakuha sa kanyang malalagong kilay. Bale, ang siste, malalago ang mga kilay ng kaapuhan tapos, naglalaho naman ang mga mata. Maganda waring tingnan ang ganoon sa mga lalaki; mataray tingnan pag sa mga babae.

 

Ang Tatay naming may pagka-Mama’s boy, isa sa mga paboritong anak ng Nanay. Pero ang paborito nyang set ng apo, hindi kaming magkakapatid. Mas kiling siya roon sa mga pinsan naming mga mestiso’t mestisa. Pero nang magsilakihan na kami, nalampasan na rin naman ang ganoong inggitan. Isa pa’y kaya hindi sya ganoon kalapit sa amin, tingin nya’y may pagka-independent kaming magkakapatid na karamihan ay babae.  At sabi  ko nga, naniniwala pa ang Nanay na ang mga babae ay pambahay lang at dapat ay submissive sa mga lalaki.

 

Noong nasa Maynila na ang karamihan sa mga apo ng Nanay, tumigil na siya sa pananahi.  Malabo na raw ang kanyang mga mata. Kaya pag umuuwi kami noon,  ang madalas naming naaabutan, nagbi-Bingo na lang ang Nanay, kalaro ang aming mga kapitbahay. Patay na noon ang Mamay kaya wala nang magbabawal o sisita sa Nanay. Lumabas na ang parte ng Nanay na dating tago. Makwento pala sya, kikay at malakas mambuska. Alaskado- malasado noon ang bawat apo nyang mapagtuunan ng kanyang pansin sa usap-usapan. Mid ‘70s na noon ang Nanay o late ’70s na yata, pero medyo nag-iba pa sya ng bihis at porma – umarte, kumbaga. Cute naman, bagay sa mata nyang tumatawa.

 

Katagalan, humina na rin ang katawan ng Nanay.  Madalas na syang nagkakasakit at hindi na rin maganang kumain. Nakakapambuska pa rin. Iyon nga lang, napapagpalit-palit na nya ang mga pangalan ng mga apo nya.  Noong ikalawa nyang major na pagka-ospital, bumigay na rin ang kanyang kalusugan. Ayaw nang tanggapin ng katawan nya ang mga gamot at supplements. Nagpahinga na ang Nanay. Iyakan kaming lahat nyang apo. Maski adults na kami noon, siyempre, ang laking kawalan ng mawalan ng Lola – ang aming Nanay.

 

image of a sick old talkative woman

Tameme kami noon sa mga hirit ng Nanay / cartoonstock.com

 

Kaya tulad ng nasabi ko na, ilang taon na siyang wala sa buhay namin, kung kumilos at magsalita pa rin kami, parang andyan pa rin ang Nanay. Halimbawa,  pagkakarating namin noon sa bahay namin sa probinsya,  mag-aayaan pa rin kami papunta sa mga Nanay. Wika nami’y, ‘Tayo sa mga Nanay at doon makapagkape.”  At pupunta nga kami, hihinto sa may tapat ng bahay ng Nanay at Mamay saka tatawag, “Nanay! Nanay! Makiki-kape kami riyan! ” Pag nasa loob na kami ng bahay at naabutan na ng kape, saka lamang namin maiisip na ang nag-abot pala sa amin ng mga tasa ay ang panganay naming tiyahin. Hindi ang Nanay.

 

 

Please see:

 

 

 

http://pinoynegosyo.blogspot.com/2006/07/banana-peel-vinegar.html

http://www.ash.org.uk/files/documents/ASH_126.pdf

http://www.stuartxchange.org/Bunga.html

 

Advertisements

Tumatawa ang mga Mata

Vintage Black and White Old Woman

Ang husay pag naabutan at nakasama pa ang Lola/ clipart.com

 

Medyo mahirap kapag may pumapanaw na mahal sa buhay. Nasanay na kasi tayong andyan lagi iyong tao… Ganyang-ganyan ang nangyari sa aming magpipinsan at magkakapatid noong mawala ang Nanay. Ang Nanay nga pala sa amin, Lola ang ibig sabihin. Nanay siya, bale, ng Tatay namin. Asawa ng Mamay, na naikwento ko na sa inyo dati. Magsa-sampong taon nang patay ang Nanay. Pero, ang nangyari roon, apat na taon n siyang wala, ayon pa rin kami – kung tawagin siya ay parang andyan lang. Andyan pa rin, kahit wala na.

 

Ang bahay ng Mamay at Nanay, siyempre, katabi  lang ng sa mga anak nila. Ganyan ang karaniwang set-up doon sa amin. Ang anak na lalaking nag-aasawa, magbabahay kalapit ng magulang niya. Maraming advantages iyon – mula sa hingian ng kaning-bahaw, hiraman ng asin at asukal, hanggang sa damayan pag may nagkakasakit. Sa bahagi ng mga magulang ng lalaki, maigi iyong malapit para nasusubaybayan nila ang takbo ng kabuhayan ng mag-asawa, nagagabayan nila kung paano patakbuhin ang household at siyempre, para nakikita nila ang kanilang mga apo. Sa ganyang kaayusan kami lumaking magpipinsan. Ang sentrong bahay sa aming puyukan o cluster, ang bahay ng Mamay at Nanay.

 

cartoon image of a grandma and her grandaughter

Mas masaya pag  nakakwentuhan pa ang lola/ cartoonstock.com

 

Ang Nanay, doon nagbuhat sa katabing probinsya, doon sa bayang masarap kung gumawa ng puto. Ang propesyon naman niya, pananahi. Katunayan, mag-isa lang yata siya roon sa magkalapit na baryong iyong kayang tumahi ng lahat ng yari ng damit, gamit ay iba’t ibang klase ng tela. Iyong iba kasing mananahi sa aming lugar, limitado ang kayang gawin – merong tumatahi ng baby dress lang, merong uniporme lang sa eskwela  o sa opisina, merong pantalon lang, meron ding bestida at palda lang, at meron ding mga kurtina  at panlatag lang ang kayang tahiin. Iba ang Nanay. Generalist syang mananahi, kumbaga. All around. Kaya nya ang magsukat, gumawa ng disenyo  o pattern, magtabas at mismong magbuo at tumahi ng damit. Mahusay rin siya sa repair, adjustment at paglililip.

 

Kaya iyon, medyo kilala ang Nanay sa lugar namin – sa ilaya at sa ibaba. Puntahan siya noon ng mga tao lalo na kapag may mga gaganaping okasyon. Siya si Nanay P__ sa marami. At kung tungkol sa tela o damit ang concern mo, malamang matutulungan ka niya. Isa pa nga pala, noong maliliit pa kami, may tindahan din ang mga Nanay – tindahang nagpapa-renta rin ng komiks. Dagdag na dahilan pa iyon kung bakit alis-dating ang mga tao sa bahay ng mga Nanay. Katulad din ng Mamay, masipag at masinop sa kabuhayan ang Nanay.

 

image of an old model sewing machine

Ganito ang gamit ng Nanay noon sa pananahi/ rotaaire.blogspot.com

 

Naikwento ko sa inyo dati, ang aming sariling ina ay ni hindi natutong magkabit ng butones o magsulsi ng damit. Iyon ang malaking kabalintunaan doon – manugang siya ng Nanay – bihasang mananahi ng lugar namin. Pero kaming mga apo, medyo tinuruan naman kami at ini-expose sa malikhaing propesyon ng lola namin. Pag kaming mga bata ay walang gawain noon sa bahay at wala rin sa hikapan, nakikisalibuyboy kami noon sa Nanay. Nakikigulo. Nagpupulot ng mga labis na tela, taga-hawak ng mga dulo pag nagtatabas at volunteer sa pagsusuot ng sinulid sa karayom. Paminsan-minsan, pinapaupo nya rin kami sa harap ng pangalawang makina, iyong mas bagong modelo ng Singer sewing machine na di gaanong ginagamit ng Nanay. Sumusubok din kaming pumidal, magpaandar ng makina at ‘ika nga’y manahi rin naman. Mga apo kaya kami ng Nanay P__?

 

cartoon image of parts of a sewing machine

Mga bahagi ng gawing itaas ng makinang pantahi/ sasepp5.blogspot.com

 

image of the lower part of a sewing machine

May pedal ang makina, parang sa piano/ sasepp5.blogspot.com

 

Dalawa sa mga ate ko, mahuhusay tumahi ng damit sa makina. Ako, marunong din naman, maski papaano. Ang natutuhan ko ng husay, ‘yong minor aspects of the trade, kumbaga – pag-a-adjust ng size ng blusa, paglalagay ng patch sa pantalon ng di gaanong halata at paglililip o hemming ng laylayan ng damit. Ang nagturo at naggabay sa amin, walang iba kundi ang Nanay. Bukod sa technical na aspeto, ang mahalagang itinuro nya sa amin ay ang tiyaga – tiyaga kung paano bubuuin, pagagandahin at gagawing kapaki-pakinabang ang bawat piraso ng tela.

 

Ang natatandaan ko pa sa Nanay, madalas sya noong magluto ng puto. Gumagawa rin sya ng halayang-ube at ng suka. Homemade ang halos lahat ng pagkain, tatlumpong taon ang nakakaraan. Malayo sa ngayong halos lahat ng meryenda at delicacies, makikita at mabibili mo na sa loob ng mall anumang oras. Hindi ganoon dati. Pag gusto mo noong may matikmang masarap-sarap, aba e, kailangang patalasin mo ang iyong cooking skills, ‘ika nga. Matuto kang gumawa.  At ang Nanay namin, espertong matatawag sa paggawa ng puto at ube.

 

Itinataon sa araw na walang pasok ang paggawa ng puto ng Nanay. Hindi ko alam  kung dahil ba gusto nya ng audience na makukulit na mga apo o kailangan lang nya ng assistance mula sa mga batang mas marami pa ang napeperwisyo kaysa sa naitutulong? Anu’t anuman, balita sa aming magpipinsan noon pag gagawa ng puto ang Nanay. Binibilisan na namin ang pagtatapos ng aming mga gawain, para makapanood kami sa pagluluto. Nakapalibot kami lahat sa Nanay – handang maging taga-abot ng ingredients, taga-halo, tagasalin sa lalagyan at maski taga-angat lang ng takip ng steamer pot. At pagkaluto, siyempre, kami ang unang taga-tikim. Hindi ko alam kung binigo ko ang Nanay, pero hanggang sa ngayon, hindi ko talaga alam kung paano gumawa ng puto… 😉

 

image of a grandma and her grandaughter cooking

Maski taga-abot at taga-kuha lang, makasali lamang sa pagluluto/ picture-book.com

Ang paggawa ng Nanay noon ng halayang- ube, tatlong beses sa isang taon lamang. For special occasions, kumbaga – pag pasko, pag piyesta at pag may malaking event sa pamilya. Ang sarap-sarap ng gawang halaya ng Nanay. Pero, ang hirap at ang tagal namang gawin noon. Ang nilagang ube ay hinahalo sa kawa ng humigit-kumulang, mga limang taon. Haha, mga limang oras, siguro… Iyon ay para makuha ang pinong consistency ng malinamnam na lutuin. Ang alam kong kakumpetensya ng halayang–ube sa tagal ihanda – ang nilupak. Pareho silang napaka-labor-intensive...  Nang panahong iyon, wala pang kitchen tools gaya ng grinder at mixer gaya sa ngayon. Pero maski ngayong meron na, hindi ko pa tinangkang gumawa ng halayang-ube tulad ng sa Nanay…

 

(may karugtong)