Mga Paskil na Minarkahan ‘ang Pilipinas at ang mundo sa metro ng pag-unlad’

Hindi na maputik ang daan sa amin, part 12

 

Hello, ka-blogs! Sobrang init, ano? Ayon, pinamahinga ko muna ang pluma at keyboard, hehe. Hindi masipag umupo para magsulat ang lola nyo pag ganitong hindi makatarungan ang init. Pasensya, mga kapatid, nabimbin ang ating talakayan. Sorry naman – ang init talaga… ;) Panay ang perspire, instead na ma-inspire, hehehe. Sana ay nasa maigi kayo… :)

 

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

 

Sa huli nating kwentuhan, napag-usapan ang colonization, ang pananamantala ng dayuhang mananakop sa isang grupo ng tao, gaya nating mga Pilipino. Natalakay din kung may epekto nga ba ang karanasan ng pagkasakop sa ating pagsulong sa buhay at pag-unlad bilang tao at bilang grupo.

 

Image of women fetching water in a poor country

Larawan ng pabalat ng isang aklat ukol sa hamon ng pag-unlad sa mga bansang Third World/ http://www.pearsoned.co.uk

Sabi dito sa serye, oo, may di-kagandahang epekto ang masakop – individually and collectively. Kung sa present paradigm, parang ang sabi, kalimutan at huwag nang pansinin ang mga nangyari sa nakalipas, pagkasyahin at mag-work on na lang tayo –  sa kung ano ang mayroon sa ngayon. Na para bang pantay-pantay na talaga ang oportunidad at pagkakataon para sa lahat? Na wala nang major hurdles para ang isang tao ay sumulong at manaig sa buhay? Hindi rin, sabi ng may-akda rito… :)

 

Noong ang inyong lingkod ay mag-research ukol sa bane of colonization, iilan-ilan ang nasalubong na materials sa paksa… Mas marami sa nabasang sulatin ay nagsasabi – tapos na ang dark episodes and stages sa kasaysayan ng tao. All that remains ay gamitin ng mga mamamayan ng daigdig ang technology and know-how ng makabagong panahon, para ma-optimize ang limitadong panahong ititigil nila sa mundo. Wala na raw exploitative relations sa kasalukuyan. Daw, sabi…

Totoo ba? Na-maximize na ba ng tao – over the years, decades and centuries and through generations – ang pagkakataong ibinigay sa kanya upang matuklasan ang mga batas ng kalikasan, mapagyaman ang material production at mga kaparaanan, at, mahabi ang social and economic relations na kailangan para mabuhay ng may dangal, malaya at nakaugnay? Wala na bang nagtatali at pumipigil sa tao, maliban sa kanyang sarili at abot-kamay na ba ang pag-unlad – niya at ng kanyang mga kasamahan?

 

Pag sa history titingnan, ang haba ng yugtong inaalam pa lang ng tao ang mga pwersa ng kalikasan, sinusupil ang mga kadawagan at mga hayop at, kinakabisa ang cycles ng panahon. Ang naging harvest mula rito – domestication of plants and animal husbandry – mga prerequisites ng settled na pamumuhay at pagbubuo ng mga pamayanan. Mula sa gains ng agriculture and settled rural communities, nailatag ang medieval period – pananaig sa daantaon ng religious institutions at panahon rin ng madudugong gera sa pagitan ng mga tribo at iba’t ibang kaharian.

 

Image of an unpaved road in a countryside

Larawan ng isang di pa sementadong kalsada sa isang kabukiran/ http://www.kleosmfg.org

 

Sa dulo ng medieval period, naipundar ang ilang napakalalaking kaharian na kung tawagin ay empires – mga organisasyong naitayo sa pamamagitan ng dahas, pananakop at panunupil – sa iba’t ibang teritoryo and across continents. Sa Eastern or Asian history, ang mga ito ay recorded bilang glory days ng dynasties. Ang Tsina ang may pinakamahabang yugto ng dynasties na madalas ipakita sa mga pelikula sa kasalukuyan. Mayroon ding ukol sa Arabic conquests – paano dinala ng Arabs ang trade nila at pananampalataya across different shores – mula Asya hanggang sa ilang bahagi ng Europa, at, maging sa Africa.

Sa Western side naman, napakarami ng mga pelikula at sulating nagtatanghal ng tagumpay ng Roman, Portuguese, Spanish and English warriors – mga mananakop na naglagay daw sa mapa sa mga sibilisasyong hindi pa recorded and documented. Bagaman sabi rin, may written culture and history na ang mga iyon at may ebidensya rin – mayroon na sila noong existing social, economic and political organizations… Ang peak ng imperialism, noong turn ng 20th century at ang pinakamabangis nitong anyo, nakatala sa kasaysayan – sa mga tala ng Una at Ikalawang Digmaang Pandaigdig.

 

Image of a post-World War II military tribunal in the U.S.

Kuhang larawan sa loob ng isang military tribunal sa Estados Unidos matapos ang ikalawang digmaang pandaigdig/ http://www.globalization101.org

 

Post-World War II, itinanghal ang U.S. bilang bagong world power. Itinayo rin ang United Nations (UN), isang internasyunal na institusyong gagabay sa ugnayan ng mga bansa. Tapos na raw ang panahon ng lusuban ng mga grupo ng tao. Gayundin, ang mga teritoryong dating nasakop, pinalaya na at binigyan ng kategoryang nation-state o bansa. Ang UN as a body, nag-o-operate based on discussion and consensus ng mga kasaping bansa. Layunin nito ay i-promote ang kalakalan sa pandaigdigang antas, itaguyod ang kapayapaan sa mundo at bigyan ng assistance ang mga bansang nawasak ng gera at nahuhuli sa martsa ng pag-unlad. Ang UN ay binubuo ng maraming ahensya tulad ng World Bank, IMF, UNDP, FAO, Unicef at maraming iba pa…

 

Sa kasalukuyan, namomroblema ang U.S. dahil sa padausdos nitong kalagayan bilang world power, on top of its trillion-dollar debts or deficits. Domestically, malaki rin ang suliranin nito sa lomolobong unemployment ng mamamayan at sa inflation o pagdausdos ng puchasing power ng dolyar. Sa kalagayang ang kalakhan ng kalakalan sa buong mundo – developed and developing countries –  konektado sa ekonomiya ng U.S. at sa US dollar bilang accepted international reserve ng halos lahat ng bansa, apektado rin ang maraming tao sa mundo – sa tinatakbo ng bansang Amerika. Sabi ng iba, eager-beaver daw ang Tsina to take the place of US – economically, politically and militarily. Ang showdown ng dalawang higanteng bansa sa world stage ang inaabangan ng marami…

 

Image of children in a typical rural community in the Philippines

Larawan ng mga bata sa isang tipikal na rural na pamayanan sa Pilipinas/ http://www.pccebu.com

Mabalik tayo sa usapang pag-unlad o kakapusan o kawalan nito. Dito sa serye, nag-umpisa ang talakayan natin sa stereotype perception sa isang bayan sa atin – may munisipyo, simbahan, gasolinahan at ice plant, hehe. At least, iyan ang madalas sabihin ni Ginoong Andres Panganiban, promoter ng microfinance at staunch advocate ng rural development. Matapos ang pagkahaba nating talakayan, mala-saga, hehe, maari bang sabihing impatient lang si Mr. Panganiban? At pati ang lola nyo at ang iba pang mahihilig makinig sa lectures ni Lolo Andres? Maari bang sabihing normal lang ang phase ng development sa Pilipinas, given ang naikwentong formations and history ng mga bayan-bayan sa Europa? Tingin ninyo? :)

 

Early college days ng lola nyo, ang usapan sa “intellectual circles” sa UP, ang pagka-abort ng organic formations ng ating bansa. Tribal pa ang kalakhan ng mga pamayanang dinatnan ng mga Kastila dito sa atin noon, 1500s. Iilan pa lang ang mga bayan at sabihin pa, wala pa tayo noong city-states na tinatawag. May ilan tayong developed harbors o ports na dinadayo na ng mga Tsino, Arabo at Dutch traders at, kilala na raw sa iba’t ibang kontinente ang mga barkong gawa sa Mindanao. Ang prevalent culture and beliefs ng panahon, alinman sa paganistic o Islamic. Ayon lang, wala pa tayo noong mga templo o gusali ng pagsamba – isang malaking pagkakaiba natin sa iba pang Asyanong bansa, gaya ng Thailand, Japan, India at Tsina.

Ascendant world power noon ang Spain, ang pumalit sa Portugal bilang imperial power. Pagdating ng mga Kastila rito, nagtayo sila ng walled towns saVisayas at Luzon at ng mga mala-palasyong tirahan ng mga obispo at kaparian – bukod sa pinalaganap nila ang Kristyanong paniniwala at ang kultura, gawi at lutuing Espanyol. Nagtayo rin ang mga nanakop ng ilang piling eskwelahan at kalaunan, dinevelop nila ang ilang bayan para maging mga lungsod… Ito ang madalas noong pag-diskusyunan ng mga taga-UP – kung may pagkakaiba ba ang medieval period ng Pilipinas na imported, haha, at ang medieval period na pupuntahan pa lang sana ng mga sultanates  - kung hindi nasakop ng mga dayuhan.

 

May isang banda, moot and academic ang usapan – nasakop na tayo at napagharian ng ibang lahi. Obvious naman, hindi concern ng mga Kastilang mananakop na paunlarin ang ating mga pamayanan at ang lokal na sibilisasyon sa pangkalahatan. Maaring sabihin, mahigit 300 taong stagnant ang majority ng communities dito sa atin – ina-adopt ang relihiyon at ilang gawi ng mga mananakop, habang minaintain hanggang kaya, ang mga paniniwala at kalinangang tribal pa. Noong dumating naman at naghari ang mga Amerikano – ang mga Amerikanong hindi dumaan sa medieval period – mga gawi at kalakaran na ng kapitalistang lipunan ang ipinasa nila sa mga Pilipino. Isa sa legacies ng mga Amerikano – ang public education system dito sa atin.

 

Image of schoolchildren in a rural area in the Philippines

Larawan ng mga batang mag-aaral sa isang liblib na lugar sa Pilipinas/ images.sdls.multiply.multiplycontent.com

 

Ang pagkakaroon ng public education system ang ipinaglaban nina Jose Rizal at ng iba pang kasapi ng propaganda movement noon. Tingin nila, ang pagiging mangmang ng mayorya ng mamamayan ang pangunahing dahilan ng pagiging subservient ng mga Pilipino sa mga dayuhan. Mahigit isangdaang taon ang nakalipas, maaring sabihing laganap na ang literacy sa ating bansa. Higit pa ryan, ang Pilipinas ay pormal nang kinikilala bilang isang bansa sa pandaigdigang antas, sa loob ng kulang-kulang na pitumpong taon. Marami na rin ang nabago, kung tutuusin. Ang elitismo ng lumang panahon ay nabawasan na. Sa pagbubukas ng maraming eskwelahan sa iba’t ibang bahagi ng bansa, hindi lamang ang mga isipan ng kabataan ang nabuksan,  maging ang mga pagkakataon at pintong dati – saradung-sarado sa nakararami.

 

Image of a typical sari-sari store in rural Philippines

Larawan ng isang pondahan o tindahan sa isang liblib na lugar sa Pilipinas/ filipinolifeinpictures.wordpress.com

Ngunit bakit tila ang layo pa rin natin sa pag-unlad? Bakit kahit hindi na baku-bako at maputik ang kalsada sa mga dating liblib na lugar gaya ng sa amin, mahirap pa ring masabing umunlad na nga ang buhay-buhay ng mga tao? Pag sa lunsod tayo tumingin, namumutiktik ang slum areas sa bawat pangunahing kalsadang daraanan. Pag sa gawing probinsya naman, pangitang-pangitang rural at agricultural pa rin ang paligid at pamumuhay ng mga taga-roon. Kahit sabihin pa, may telebisyon na rin ang marami sa kabahayan doon, may cellphone na rin ang karamihan at ang mga bata, marurunong na ring mag-internet. Bakit kaya?  Mataas lamang ba ang ating inaasahan o mayroon na tayong bagong panukat na ginagamit? Umunlad na ba? O, singhirap pa rin ng dati? Paano natin nasabi?

 

Pag sa pandaigdigang antas, sabi, ang mga pangunahing suliranin ng humankind – pagdurusang dala ng exploitation, deprivation o pagkakait sa mga pangangailangan at ang isolation o pagkawalay sa nakararami. Ang mga ito raw ang nagdudulot ng hirap at pasakit sa tao at nangyayari sila sa developing nations o maging sa  developed nations man… Layon ng tao ay hanapin ang kanyang buhay at kaligayahan sa tuwina – may sapat na pagkain, tirahan, maayos na kalusugan, malapit sa mga taong mahalaga sa kanya at may access sa paaralan, hanggang maari. Well-being, sabi sa English… Sabihin pa, kailangan ng sapat na kabuhayan at maayos na ugnayang panlipunan – para ang mga nabanggit ay matugunan. Sa bawat nasyon o bansa, may kanya-kanyang paraan para ang mga ito ay maabot, may kanya-kanya ring balakid – bakit at paano kinukulang o hindi natutupad… :)

 

Happy summer! ;) :) :)

 

Follow

Get every new post delivered to your Inbox.

Join 126 other followers