Archive for the ‘Mahaba-habang Kwentuhan’ Category

Hindi na maputik ang daan sa amin, last part

 

Hello, ka-blogs! Busy ako kunwari sa kabuhayan at sa pag-aayos ng magulo kong buhay, hehe. Ayon tuloy, di halos nakakapagsulat para sa blogs, ahaha. Pasensya naman… 😉

Sana ay nasa magi kayo. Kaunting panahon na lang ang ipagtitiis, pasasaan ba at darating rin ang mga araw na uulan na at mababawasan ang init, hala pa… 🙂

 

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

 

Image of ice blocks in an ice plant, ready to be sold

Mga bloke ng yelo sa loob ng isang ice plant, handa nang ipagbili/ portblair.olx.in

Usapang ice plant pa rin tayo, haha. Bakit importante ang may ice plant sa isang lugar? Well, bukod sa ubod ng init sa Pilipinas sa panahong ito, hehe, maraming ibig sabihin ang pagkakaroon ng ice plant. Tingnan nyo, classic indicator sya ng progress, hakhak. 😉 Pwera biro… Pag may ice plant, nangangahulugan, malaki na ang populasyon ng tao sa lugar at may kabuhayan na ang mas marami roon. Kailangan ng malakihan at maramihang storage facility para sa pagkain – karne ng baboy, baka, manok at isda para sa kung ilang pamayanan o community sa malapit. Ibig sabihin, may malaking palengke na sa bayan o sa lungsod, may large-scale na kalakalang nagaganap, may malaking bilang ng mamamayang namimili at gayundin, nangangalakal ng iba’t ibang produktong kailangang iimbak ng pangmatagalan, at, may sapat na cash o perang umiikot sa lupon ng pamayanan.

Ang point ko, hehe, hindi lang para makapagtinda ng halo-halo pag summer ang ice plant, hakhak. Hindi rin para lang may mailagay na yelo pag nag-iinuman na sa hapon at gabi at pag may handaan sa lugar, haha. Kasali rin ang mga iyan. Demand din sila, kung tutuusin… Pero ang mas malaking demand para sa produktong yelo, galing sa iba pang nagtitinda ng isda, karne, gulay at prutas – nangangailangan ng marami sa karaniwang supply ng yelo – to meet the daily demands of stores and households… So, kumbaga, pag nagka-ice plant na sa isang bayan, economically, may industrial and institutional demand na para sa produkto, may mga permanente nang palengke sa perimeters (hindi na lang talipapa) at may significant na bilang na ng mamamayang may purchasing power.

 

Image of a relatively modern ice plant building's facade

Larawan ng facade ng isang makabago nang ice plant sa Pilipinas/ polytrade.com.ph

 

So, sa usual phase ng development, pag nagka-permanenteng palengke na, sa susunod na taon o sa ikalawa, may magtatayo na ng ice plant. Ayon lang, medyo mahal ang puhunan sa pagtatayo ng planta. Sa Economics, economy of scale ang tawag – pangmaramihan ang produksyon at venture ito para ito sa may malaking kapital. Producing or processing water into ice requires lots and continuous energy supply, heavy machineries and huge market demand for ice products. May mga bayan sa Pilipinas,  sampo o dalawampong taon nang may palengke – wala pang negosyante sa lugar na makapagtayo ng ice plant. At dahil sa kabilang bayan pa o sa lungsod kukuha ng yelo ang mga nagtitinda sa palengke, hirap silang gawing araw-araw na bukas ang pamilihan. O, minsan, pag ubos na ang yelo, sarado na ang palengke, di nga… Siyempre pa, sa mga bayang wala pang koryente, walang ice plant, hoho.

Image of a machinery for processing milk inside a factory

May kamahalan ang puhunan sa infrastructures para sa pag-iimbak at pag-proseso ng mga inumin at pagkain/ rokk-processing.com

Noong 1960s and 70s, panahon ng ating mga magulang and erderly, masasaya na sila pag nakatira sa bayang may planta ng yelo – malaking gaan na iyon sa buhay nila. Malaking bagay ang nakakabili at nakakakain ng sariwa o properly stored food – lalo pa sa kalagayang mahirap pa rin ang magbyahe at mamalengke. Doon sa amin noon, di uso ang bumibili  ng karne sa palengke. Sa baryo mismo, nagkakatay ng hayop, binabahagi iyon sa mga tagaroon sa parehong araw at sinisingil ang bayad – isang linggo pagkatapos, sa bahay-bahay. Ang mga bumili naman – wala pa noong refrigerator o maski cooler – niluluto agad ang kinuhang karne. Lahat ng matira, alinman sa ina-adobo o tinatapa… Ahaha, crude ba? Old-style? E, ganoon noon sa amin. Noong nasa elementary pa, nakakakita lang ako ng refrigerator pag may quiz bee, hakhak. Dumadaan muna kami noon sa bahay ng principal o isang teacher na taga-bayan, bago ang contest. Na-associate ko tuloy ang quiz bee sa pag-inom ng Milo at pagkakita ng ref, patatawarin… 😉

 

Image of an old gas station in a far-flung place

Isang luma pang gasolinahan sa isang malayo at liblib na pook/ http://www.123rf.com

Anyway, isa pang indicator ng progress ang gasolinahan sa bayan, hakhak. Isa rin ang gasolinahan sa mga negosyong kailangan ng economy of scale – mahal din ang puhunan and needing huge and continuous demand for the product. Dito sa atin, ang isang bayan, lalo pa pag di naman malapit sa malaking lungsod, iilan-ilan ang may sasakyan – ang may malaking babuyan o poultry farm, ang nagluluwas ng gulay at prutas at ang may kamag-anak na matagal nang nasa abroad (yong malaki ang remittance na ipinapadala, haha). Pag sa mga bayang kakaunti pa ang paved road, mabibilang sa daliri ang mga pamilyang with wheels, ahaha. So, hindi local demand ang basehan ng pagtatayo ng gasolinahan. Kadalasan ang basis,  kung may national highway na tumatagos sa nasabing bayan at sa gayon ay may sapat na bilang ng bus, dyip at pribadong sasakyang daraan doon sa pagbabyahe… Madalas din, one pump or two-pumps na gasolinahan ang naitatayo. Pero noon – 60s, 70s, 80s at maging hanggang 90s – angat na sa iba ang bayang may gasolinahan…

Anyway, dito rin pumapasok ang kahalagahan ng infrastructures – kalsada, patubig at kuryente – sa isang bayan o lupon ng mga pamayanan o villages. Pag nagkaroon ng kalsadang sementado o aspaltado man lang, bibilis ang kalakalan at ang pag-labas-masok ng mga tao, produkto at serbisyo sa lugar. Pag may regular na patubig – mag-iimprove ang productivity ng mga magtatanim, tataas ang agricultural outputs at sa pangkalahatan – tataas din ang antas ng pamumuhay ng mga tao sa lugar. Pag may koryente na, hindi lang sumasaya ang mga magulang dahil sumisipag mag-aral ang mga anak nila. Ipinapanganak din madalas ang iba’t ibang negosyo at neighborhood and village level. Sa pangkalahatan, nagiging vibrant, more commercial and linked –  ang buhay ng mga nakatira sa lugar. Lumalaki rin ang halaga ng pera o kapital na umiikot sa communities at pati ang demand para sa yelo at gasolina… Nagkakaroon ng higit na purchasing powers ang mga tao at nagbubukas yaon ng opportunities – to create more businesses based on new demands, brought about by changed income and lifestyles.

 

A rural bank in Southern Tagalog region that has recently been closed

Isang rural bank sa Timog Katagalugang ipinasara ng Bangko Sentral, kailan lang/ thefilipinoconnection.net

Si economy of scale, madalas kasali sa usapang pagbibigay ng impetus o tulak sa development sa isang lugar. Paano? Sa isang bayan, ang usual na may puhunan – alinman sa yaong may pinakamalalapad na lupa at maraming ari-arian o  yaong mga naunang nakapagpundar ng negosyo  – halimbawa, babuyan o poultry farm. Madalas, ang pinakamayayaman sa lugar ay sila ring nakakapagtayo ng gasolinahan at ice plant. Sila rin ang nag-uumpisa ng unang bangko sa lugar – rural bank. Hahaha, o, di ba? Pamilyar ang kwento? Oo, medyo ganyan dito sa atin. In a way, di lang naman sa Pilipinas ganyan… Sa maraming iba pang bansa, tila ganyan din – ang pioneering elites ang halos may monopolyo sa establishments, businesses – sa local communities. Sila ang nag-umpisa,  kontrolado nila lahat … At dahil halos walang kompetisyon, madalas din – sobrang baba ng pasweldo sa mga tauhan,  sobrang higpit o  malupit ang palakad at konserbatibo ang business decisions ng mga may-ari – sa loob ng maraming dekada…

Kadalasan, hindi efficient or optimized ang pamamalakad ng mga lokal na negosyo sa bayan-bayan – gasolinahan, ice plant at rural bank. Marami raw dahilan – managerial capacity ng may-ari sa larangan, paglobo ng pautang o credit lines sa mga kapwa negosyante, kamag-anak at mga kakilala o, kakulangan ng demand para sa mga produkto – petrolyo, yelo o pautang (loan products). O, maari rin, pagkakampante ng mga may-ari – pagiging kontento nila sa ownership. Pinapatakbo ang negosyong parang pagma-may-ari lang ng lupa – rent from the properties ang hinahabol – – sa halip na profit from the business. Sa Economics, magkaiba sila. Pag rent, may tiyak na upa o halagang tinatanggap ang may-ari sa loob ng maraming taon. Pag profit, ang kita ay depende sa volume and value ng produkto o commercial transaction  sa negosyo… Kaya, ang local business na pinatakbong ala-landlord, malamang – hindi aabot sa limang dekada. At pag tumakbo pa sa halalan o na-engganyo sa politika ang may-ari,  malamang na mas mapapabayaan pa niya ang mga ari-arian at negosyo…

 

Images depicting local development in an area in the Philippines

Sa isang lupon ng pamayanan, madalas na crucial ang pagkakaroon ng kongkreto at tuluy-tuloy na kalsada, patubig para sa mga halaman at hayop, sustained livelihood para sa mga nakatira at malapit na eskwelahan para sa mga bata/ http://www.seafdec.org.ph

 

In many ways, tila ganyan ang nangyari sa maraming bayan-bayan sa Pilipinas. Stalled o nalubak ang economic development sa mga lugar sa atin – kinapos na ng puhunan, skills and diskarte ang mga lokal na mamumuhunan at sumuling sa politika – para isalba ang dumadausdos na kabuhayan. Ang entrepreneurship din ng lugar, maaring sabihin… Nakompromiso ang economic potential ng bayan, kasama ng mga kumakapit sa mayayaman at dependent sa kanila – para sa kabuhayan at pag-asenso. Sa isang banda, nakontrol na ng pionering citizens ang mga haliging negosyo sa lugar at pati politika sa kanilang mga pamayanan, habang ang bulto ng mga kababayan –  lugmok pa rin sa hirap at atrasadong pamumuhay sa araw-araw.

 

Madalas, tanong natin – bakit tila mapanghi at malansa  ang ating national politics? 🙂 Ahaha, ang sagot, marahil – sa municipal, city and provincial levels – naka-kompormiso rin ang ating politika at tsansa for economic and social development… Ang ating politika at the national level ay reflection ng ano ang mayroon tayo sa ibaba, sa base… Ayon lang, medyo masakit itong aminin… 🙂

 

Hala, ating ituloy ang kwento ni Lolo Andres Panganiban – ang Pinoy na successful banker sa Manhattan – umuwi sa Pilipinas taglay ang pagkilala ng mga dayuhan sa kakayahan niya sa stocks and foreign currency market. High tech siya – promdi sa Pinas na umasenso sa sentrong kalakalan ng finance capital sa mundo… Pagbalik nya rito sa atin, maganda nang um-English, haha, at naka-Americana… 😉 Sabihin na natin, swabe at sophisticated na syang tao – malayo sa estudyanteng naglakad sa kaparangan ng Nueva Ecija noong araw…

Pagbalik nya, nasalubong nya sa daan ang mga nanay na kupas ang suot, may bitbit at akay na mga payating bata, against the background ng mga kalabaw sa pilapil. Close-up shot ng rural Philippines ang bumati sa kanya, ahaha… 🙂 Nakita pa rin niya ang lumang gasolinahan – na gasolinahan na sa lugar noong siya ay umalis ng Pilipinas – at ang ice plant na iyon pa rin – mas luma na nga lang at mas marami na ang lumot sa paligid, ahaha. Pag-ikot niya sa mga kalapit na bayan at maging sa buong probinsya, halos iyon pa rin ang mga eksenang nasaksihan niya. Palagay ko, hindi lamang siya nalungkot noon – malamang, napamura sya. Nagalit at nagtanong, sa mga dinatnan and later on, sa sarili… Para saan?  🙂

 

Image of a typical rural community in the Philippines

Karaniwang tanawin sa mga lugar sa Pilipinas, sampong kilometro mula sa isang national highway/ comdevnet.net

 

Marami pa sanang nais at maaring talakayin – naipangako ko sa inyo previously, iuugnay natin ang kakulangan ng development at village and town levels – sa land distribution, technology, tax system ng ating bansa at sa local governance sana… Pero kapos na ang ating oras at pasensya, haha, at wari ko, nakuha na naman ng mga nagbasa ang nais tunguhin ng ating pag-uusap. Nabanggit ko sa post sa SSA, sa Doon Po sa Amin, balik-tanaw – usapang pag-unlad – ang pag-asenso ng isang indibidwal sa makabagong panahon ay mas maiging sukatin, hindi lamang sa layo at saklaw ng kanyang inabot sa mundo at buhay – kundi sa extent ding naibalik niya ito sa ibaba, sa iba pa – at ground level siguro… Sapagkat, saanman makarating ang isang tao, anuman ang kanyang makamit at  mapagtagumpayan, kung hindi niya iyon kayang ipamahagi, paramihin at idamay ang mga kasamahan – mahirap sabihing  success in the real sense.

 

Image of children in the barrio

Pangarap ng mga magulang ang mas magandang buhay para sa mga anak. Pangarap ng mga mamamayan ang mas magandang bukas para sa susunod na henerasyon/ http://www.pfpi.org

Perhaps, success – material or social or both – is best enjoyed when shared. And personally, I believe that excellence, as a goal and as a virtue, is a public good. It is like the roads – everybody should be entitled to walk on them and traverse them. We maybe travelling at different speeds and means and we will likely get to our destinations in varying shapes and conditions. But we should be responsible for their upkeep and we should pay for their maintenance – we must give back. Or, else, we all go back to the prairie days of old. 😉 🙂

 

Mga ka-blogs, maari kayong mag-comment dito at sa mga nauna pang articles  sa serye. Pwedeng magtanong – maliit o malaki, mukhang may sense man o wala, o, maski yaong trivial observations lang – ukol sa pag-pursue ng kaunlaran sa ating bansa. Pipilitin kong sagutin o tugunan, sa abot ng kaya… 🙂 Huwag kayong mag-alala, malamang, ang mga tanong nyo ay tanong ko rin, ahaha. Maraming maraming salamat sa lahat ng sumubaybay at nagbasa sa serye. Mabuhay kayo! 🙂

 

Hindi na maputik ang daan sa amin, part 12

 

Hello, ka-blogs! Sobrang init, ano? Ayon, pinamahinga ko muna ang pluma at keyboard, hehe. Hindi masipag umupo para magsulat ang lola nyo pag ganitong hindi makatarungan ang init. Pasensya, mga kapatid, nabimbin ang ating talakayan. Sorry naman – ang init talaga… 😉 Panay ang perspire, instead na ma-inspire, hehehe. Sana ay nasa maigi kayo… 🙂

 

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

 

Sa huli nating kwentuhan, napag-usapan ang colonization, ang pananamantala ng dayuhang mananakop sa isang grupo ng tao, gaya nating mga Pilipino. Natalakay din kung may epekto nga ba ang karanasan ng pagkasakop sa ating pagsulong sa buhay at pag-unlad bilang tao at bilang grupo.

 

Image of women fetching water in a poor country

Larawan ng pabalat ng isang aklat ukol sa hamon ng pag-unlad sa mga bansang Third World/ http://www.pearsoned.co.uk

Sabi dito sa serye, oo, may di-kagandahang epekto ang masakop – individually and collectively. Kung sa present paradigm, parang ang sabi, kalimutan at huwag nang pansinin ang mga nangyari sa nakalipas, pagkasyahin at mag-work on na lang tayo –  sa kung ano ang mayroon sa ngayon. Na para bang pantay-pantay na talaga ang oportunidad at pagkakataon para sa lahat? Na wala nang major hurdles para ang isang tao ay sumulong at manaig sa buhay? Hindi rin, sabi ng may-akda rito… 🙂

 

Noong ang inyong lingkod ay mag-research ukol sa bane of colonization, iilan-ilan ang nasalubong na materials sa paksa… Mas marami sa nabasang sulatin ay nagsasabi – tapos na ang dark episodes and stages sa kasaysayan ng tao. All that remains ay gamitin ng mga mamamayan ng daigdig ang technology and know-how ng makabagong panahon, para ma-optimize ang limitadong panahong ititigil nila sa mundo. Wala na raw exploitative relations sa kasalukuyan. Daw, sabi…

Totoo ba? Na-maximize na ba ng tao – over the years, decades and centuries and through generations – ang pagkakataong ibinigay sa kanya upang matuklasan ang mga batas ng kalikasan, mapagyaman ang material production at mga kaparaanan, at, mahabi ang social and economic relations na kailangan para mabuhay ng may dangal, malaya at nakaugnay? Wala na bang nagtatali at pumipigil sa tao, maliban sa kanyang sarili at abot-kamay na ba ang pag-unlad – niya at ng kanyang mga kasamahan?

 

Pag sa history titingnan, ang haba ng yugtong inaalam pa lang ng tao ang mga pwersa ng kalikasan, sinusupil ang mga kadawagan at mga hayop at, kinakabisa ang cycles ng panahon. Ang naging harvest mula rito – domestication of plants and animal husbandry – mga prerequisites ng settled na pamumuhay at pagbubuo ng mga pamayanan. Mula sa gains ng agriculture and settled rural communities, nailatag ang medieval period – pananaig sa daantaon ng religious institutions at panahon rin ng madudugong gera sa pagitan ng mga tribo at iba’t ibang kaharian.

 

Image of an unpaved road in a countryside

Larawan ng isang di pa sementadong kalsada sa isang kabukiran/ http://www.kleosmfg.org

 

Sa dulo ng medieval period, naipundar ang ilang napakalalaking kaharian na kung tawagin ay empires – mga organisasyong naitayo sa pamamagitan ng dahas, pananakop at panunupil – sa iba’t ibang teritoryo and across continents. Sa Eastern or Asian history, ang mga ito ay recorded bilang glory days ng dynasties. Ang Tsina ang may pinakamahabang yugto ng dynasties na madalas ipakita sa mga pelikula sa kasalukuyan. Mayroon ding ukol sa Arabic conquests – paano dinala ng Arabs ang trade nila at pananampalataya across different shores – mula Asya hanggang sa ilang bahagi ng Europa, at, maging sa Africa.

Sa Western side naman, napakarami ng mga pelikula at sulating nagtatanghal ng tagumpay ng Roman, Portuguese, Spanish and English warriors – mga mananakop na naglagay daw sa mapa sa mga sibilisasyong hindi pa recorded and documented. Bagaman sabi rin, may written culture and history na ang mga iyon at may ebidensya rin – mayroon na sila noong existing social, economic and political organizations… Ang peak ng imperialism, noong turn ng 20th century at ang pinakamabangis nitong anyo, nakatala sa kasaysayan – sa mga tala ng Una at Ikalawang Digmaang Pandaigdig.

 

Image of a post-World War II military tribunal in the U.S.

Kuhang larawan sa loob ng isang military tribunal sa Estados Unidos matapos ang ikalawang digmaang pandaigdig/ http://www.globalization101.org

 

Post-World War II, itinanghal ang U.S. bilang bagong world power. Itinayo rin ang United Nations (UN), isang internasyunal na institusyong gagabay sa ugnayan ng mga bansa. Tapos na raw ang panahon ng lusuban ng mga grupo ng tao. Gayundin, ang mga teritoryong dating nasakop, pinalaya na at binigyan ng kategoryang nation-state o bansa. Ang UN as a body, nag-o-operate based on discussion and consensus ng mga kasaping bansa. Layunin nito ay i-promote ang kalakalan sa pandaigdigang antas, itaguyod ang kapayapaan sa mundo at bigyan ng assistance ang mga bansang nawasak ng gera at nahuhuli sa martsa ng pag-unlad. Ang UN ay binubuo ng maraming ahensya tulad ng World Bank, IMF, UNDP, FAO, Unicef at maraming iba pa…

 

Sa kasalukuyan, namomroblema ang U.S. dahil sa padausdos nitong kalagayan bilang world power, on top of its trillion-dollar debts or deficits. Domestically, malaki rin ang suliranin nito sa lomolobong unemployment ng mamamayan at sa inflation o pagdausdos ng puchasing power ng dolyar. Sa kalagayang ang kalakhan ng kalakalan sa buong mundo – developed and developing countries –  konektado sa ekonomiya ng U.S. at sa US dollar bilang accepted international reserve ng halos lahat ng bansa, apektado rin ang maraming tao sa mundo – sa tinatakbo ng bansang Amerika. Sabi ng iba, eager-beaver daw ang Tsina to take the place of US – economically, politically and militarily. Ang showdown ng dalawang higanteng bansa sa world stage ang inaabangan ng marami…

 

Image of children in a typical rural community in the Philippines

Larawan ng mga bata sa isang tipikal na rural na pamayanan sa Pilipinas/ http://www.pccebu.com

Mabalik tayo sa usapang pag-unlad o kakapusan o kawalan nito. Dito sa serye, nag-umpisa ang talakayan natin sa stereotype perception sa isang bayan sa atin – may munisipyo, simbahan, gasolinahan at ice plant, hehe. At least, iyan ang madalas sabihin ni Ginoong Andres Panganiban, promoter ng microfinance at staunch advocate ng rural development. Matapos ang pagkahaba nating talakayan, mala-saga, hehe, maari bang sabihing impatient lang si Mr. Panganiban? At pati ang lola nyo at ang iba pang mahihilig makinig sa lectures ni Lolo Andres? Maari bang sabihing normal lang ang phase ng development sa Pilipinas, given ang naikwentong formations and history ng mga bayan-bayan sa Europa? Tingin ninyo? 🙂

 

Early college days ng lola nyo, ang usapan sa “intellectual circles” sa UP, ang pagka-abort ng organic formations ng ating bansa. Tribal pa ang kalakhan ng mga pamayanang dinatnan ng mga Kastila dito sa atin noon, 1500s. Iilan pa lang ang mga bayan at sabihin pa, wala pa tayo noong city-states na tinatawag. May ilan tayong developed harbors o ports na dinadayo na ng mga Tsino, Arabo at Dutch traders at, kilala na raw sa iba’t ibang kontinente ang mga barkong gawa sa Mindanao. Ang prevalent culture and beliefs ng panahon, alinman sa paganistic o Islamic. Ayon lang, wala pa tayo noong mga templo o gusali ng pagsamba – isang malaking pagkakaiba natin sa iba pang Asyanong bansa, gaya ng Thailand, Japan, India at Tsina.

Ascendant world power noon ang Spain, ang pumalit sa Portugal bilang imperial power. Pagdating ng mga Kastila rito, nagtayo sila ng walled towns saVisayas at Luzon at ng mga mala-palasyong tirahan ng mga obispo at kaparian – bukod sa pinalaganap nila ang Kristyanong paniniwala at ang kultura, gawi at lutuing Espanyol. Nagtayo rin ang mga nanakop ng ilang piling eskwelahan at kalaunan, dinevelop nila ang ilang bayan para maging mga lungsod… Ito ang madalas noong pag-diskusyunan ng mga taga-UP – kung may pagkakaiba ba ang medieval period ng Pilipinas na imported, haha, at ang medieval period na pupuntahan pa lang sana ng mga sultanates  – kung hindi nasakop ng mga dayuhan.

 

May isang banda, moot and academic ang usapan – nasakop na tayo at napagharian ng ibang lahi. Obvious naman, hindi concern ng mga Kastilang mananakop na paunlarin ang ating mga pamayanan at ang lokal na sibilisasyon sa pangkalahatan. Maaring sabihin, mahigit 300 taong stagnant ang majority ng communities dito sa atin – ina-adopt ang relihiyon at ilang gawi ng mga mananakop, habang minaintain hanggang kaya, ang mga paniniwala at kalinangang tribal pa. Noong dumating naman at naghari ang mga Amerikano – ang mga Amerikanong hindi dumaan sa medieval period – mga gawi at kalakaran na ng kapitalistang lipunan ang ipinasa nila sa mga Pilipino. Isa sa legacies ng mga Amerikano – ang public education system dito sa atin.

 

Image of schoolchildren in a rural area in the Philippines

Larawan ng mga batang mag-aaral sa isang liblib na lugar sa Pilipinas/ images.sdls.multiply.multiplycontent.com

 

Ang pagkakaroon ng public education system ang ipinaglaban nina Jose Rizal at ng iba pang kasapi ng propaganda movement noon. Tingin nila, ang pagiging mangmang ng mayorya ng mamamayan ang pangunahing dahilan ng pagiging subservient ng mga Pilipino sa mga dayuhan. Mahigit isangdaang taon ang nakalipas, maaring sabihing laganap na ang literacy sa ating bansa. Higit pa ryan, ang Pilipinas ay pormal nang kinikilala bilang isang bansa sa pandaigdigang antas, sa loob ng kulang-kulang na pitumpong taon. Marami na rin ang nabago, kung tutuusin. Ang elitismo ng lumang panahon ay nabawasan na. Sa pagbubukas ng maraming eskwelahan sa iba’t ibang bahagi ng bansa, hindi lamang ang mga isipan ng kabataan ang nabuksan,  maging ang mga pagkakataon at pintong dati – saradung-sarado sa nakararami.

 

Image of a typical sari-sari store in rural Philippines

Larawan ng isang pondahan o tindahan sa isang liblib na lugar sa Pilipinas/ filipinolifeinpictures.wordpress.com

Ngunit bakit tila ang layo pa rin natin sa pag-unlad? Bakit kahit hindi na baku-bako at maputik ang kalsada sa mga dating liblib na lugar gaya ng sa amin, mahirap pa ring masabing umunlad na nga ang buhay-buhay ng mga tao? Pag sa lunsod tayo tumingin, namumutiktik ang slum areas sa bawat pangunahing kalsadang daraanan. Pag sa gawing probinsya naman, pangitang-pangitang rural at agricultural pa rin ang paligid at pamumuhay ng mga taga-roon. Kahit sabihin pa, may telebisyon na rin ang marami sa kabahayan doon, may cellphone na rin ang karamihan at ang mga bata, marurunong na ring mag-internet. Bakit kaya?  Mataas lamang ba ang ating inaasahan o mayroon na tayong bagong panukat na ginagamit? Umunlad na ba? O, singhirap pa rin ng dati? Paano natin nasabi?

 

Pag sa pandaigdigang antas, sabi, ang mga pangunahing suliranin ng humankind – pagdurusang dala ng exploitation, deprivation o pagkakait sa mga pangangailangan at ang isolation o pagkawalay sa nakararami. Ang mga ito raw ang nagdudulot ng hirap at pasakit sa tao at nangyayari sila sa developing nations o maging sa  developed nations man… Layon ng tao ay hanapin ang kanyang buhay at kaligayahan sa tuwina – may sapat na pagkain, tirahan, maayos na kalusugan, malapit sa mga taong mahalaga sa kanya at may access sa paaralan, hanggang maari. Well-being, sabi sa English… Sabihin pa, kailangan ng sapat na kabuhayan at maayos na ugnayang panlipunan – para ang mga nabanggit ay matugunan. Sa bawat nasyon o bansa, may kanya-kanyang paraan para ang mga ito ay maabot, may kanya-kanya ring balakid – bakit at paano kinukulang o hindi natutupad… 🙂

 

Happy summer! 😉 🙂 🙂

 

Hindi na maputik ang daan sa amin, part 11

 

Hello, ka-blogs, continuation ito ng previous discussion about Third World and colonization. Salamat sa mga nagbabasa at umaantabay… 🙂 

 

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

 

Para sa mga sinasakop, marami ang disadvantages – pagkawasak ng paligid, kabuhayan, buhay at patterns ng pamumuhay ng mga tao, pagkawala ng mga kalinangan at paniniwala at, regression ng naipundar nang civilization… Kung bane ang gera para sa mga nasakop, boost at boon ito para sa colonizers. Kung nasi-set back ang sibilisasyon ng mga dinigma, napo-propel naman paunahan – several decades ahead – ang sibilisasyon ng mga nandirigma. Halimbawa, mabilis nalilikom ng mga nangolonya ang pondo para sa malakihang R & D (research and development) projects. Ayon  sa mga pag-aaral nitong 21st century, lumalaki ng daan o libong beses ang metal industry ng colonizing power, pati agricultural production, ang manufacturing (nagsu-supply ng logistics sa mga nasa digma) at maging ang production ng non-essentials, gaya ng cosmetics (para sa pamilyang nasa homefront). Sa pangkalahatan, lumalaki ang GDP (gross domestic product) o income ng colonizers – daan hanggang libong bahagdan – kumpara sa dati…

 

Image of the Philippines' Legislative Building destroyed after WWII

Larawan ng gusali ng lehislatura ng Pilipinas matapos ang Ikalawang Digmaang Pandaigdig/ http://www.gov.ph

 

Matapos ang Ikalawang Digmaang Pandaigdig, karamihan sa mga dating kolonya, protectorates at satellites ng imperial powers, “pinalaya” na. Tongue-in-cheek ang bitaw ng mga gobyerno ng colonizing countries noon, “Mag-move on na tayo pare-pareho. Magmartsa na tayo sa landas ng pag-unlad.” Ahaha, parang ganyan, hindi eksakto ang quote… 😉 Rebuilding, post-World War II: magkaibang-magkaiba ang sitwasyon ng mga bansang nanakop – kumpara sa mga bansang sinakop… Earlier on, naglunsad ng “nationalist liberation movements” ang colonies para itulak ang colonizers – bitiwan na ang colonies… Ibigay sa kanila ang karapatang magpasya sa  sarili –  bilang mga nasyon at republika – gaano man kawasak, kaliit at ka-behind sa antas pandaigdigan ang kanilang pag-uumpisahan, sa sinasabing nation-building at landas ng pag-unlad…

 

 

Ang gera ay systematic violence at pangmatagalan ang epekto sa buhay ng mga tao – sa magkabilang panig, kung tutuusin… Una, nagambala at nauudlot ng digmaan ang natural growth ng isang society. Sa klasikong pagtingin, ang isang lipunan daw ay daraan ng libo hanggang ponglibong taon – bago maging isang nasyon o bansa… Sa mga bansang dumaan sa “full natural growth,” karaniwang 500 taon o higit pa ang feudal or medieval period – ang yugto ng paglinang sa kalakhan ng agricultural lands, paglago ng mga industriya at kabayanan, paglaki ng surplus sa produksyon, pagbubuo ng hiwa-hiwalay ngunit sinanay na mga sandatahang lakas, pag-develop ng cities at mga kalinangan doon, pag-develop ng mga pinuno at burucracies sa lokal na antas at ang pagkakaroon ng marami at madudugong gera sa pagitan ng clans, tribes, mga  grupo at kahariang iba’t iba ang laki, sakop at lakas…

 

Image of a campaign or a war on the way to the battlefield

Ang medieval period ay panahon ng mga kastilyo, pangagalakal sa iba’t ibang panig at digmaan sa pagitan ng mga kaharian. Sa Asya, ang Tsina, Hapon at India ang dumaan sa daantaon ng medieval period/ http://www.medievaltimes.info

Ang internal wars daw ang magpapanday at magsasanay sa mga tao – lumikha ng mga batas at panuntunang pangkapayapaan para sa lahat – habang umaabante sa paghahangad na i-maximize ang potensyal ng kalikasan at ng tao mismo – para magamit sa sama-sama at magkakaugnay na pamumuhay… Daraanan daw ang medieval period, bago dumating sa industrial o kapitalistang yugto ang lipunan. Sa kapitalista o full industrial age, doon daw magaganap ang centralization — di lamang ng pamilihan o market — bagkus pati ng pamamahala, sa hiwa-hiwalay na mga pamayanan ng nakaraang daantaon. Eventually, sisibol din, ang centralization ng diwa o sentimyento ng mga tao. Ipapanganak sa kamalayan ng mga mamamayan: ang konsepto ng unity o nation.

 

Ang paulit-ulit at tila di matapos na mga hidwaan, patayan at lusuban ng local lords and clan chiefs ang magtutulak sa mga taong maghangad at humiling  – iisang batas na sasakop sa buong teritoryo (Constitution), isang mamumuno na susundin ng lahat at isa lamang sandatahang-lakas o armed force – sinanay, disiplinado at may iisang command – – components ng isang makabagong nasyon o bansa.

 

 

Ang pagkamakabansa o nationalism ay isang kamalayang di kagyat na naaabot ng isang tao, kundi nadi-develop sa kanyang mga karanasan at pamumuhay… Ang unang loyalty ng tao ay sa kanyang pamilya, sunod ay sa mga kaibigan at immediate community – simbahan, village o organisasyong kinabibilangan. Pwede ring sa mga kamag-anak, clan  o tribong pinanggalingan. Sa atin, karaniwan nating tawag  ay regionalism – ibang word para sa ating ethnic loyalty. Sa eskwela, tinuruan tayo ng nationalism, parang naintindihan naman natin at sa mga sarili, gusto nating masabing loyal tayo sa ating bansa… But more often, mas regionalistic yata tayo, than nationalistic. Loyal din tayo sa ating alma mater, sa paborito nating banda at tv show, ahihi…  Sa pakiwari, malaki, marami at malayu-layo pa ang kailangan nating daanan ng sama-sama – para mabigkis tayo ng iisang diwa. As a people, ‘ika nga – nakapaloob, gumagalaw at nagsusumikap – sa iisang territorial baseline. 😉

 

Gaya ng naikwento na datiang nationalism ay parang pag-ibig – abstract, subjective at kaya ng taong maydala na i-imagine… Pag hindi pa raw kayang imagine-in ang nation, hindi pa mahal ng tao ang kanyang bansa. Hindi pa siya citizen, in a sense… 🙂 Sa isang banda, ang isang nagagawa raw ng pananakop – napapabilis nito ang formation ng patriotic o nationalist spirit ng tao. Sa pagdanas ng paniniil ng dayuhan – foreign yoke – mas lumilinaw sa isip at kalooban ng natives ang sariling kasaysayan, kultura at legacies bilang isang distinct na grupo ng tao. Kumbaga, mas maagang naitatanim sa puso ng ilan ang ideyang labanan ang mananakop at itulak ang isang kilusang para sa sariling pagpapasya ng bansang sinakop. Ayon lang, mas madalas, ang mga pinuno ng nationalist movements ay napapatay, nai-exile o nakukulong… Subalit, ang kanilang paglaban ay nanganganak at nagpapalaganap sa simulain, sa loob ng maraming taon…

 

 

Image of actor Sam Milby wearing a Third World Happy shirt

Sa pelikulang ito, struggling artist from a Third World country si Sam. Umuwi ng Pinas from New York/ http://www.showbiznest.com

Mabalik tayo sa usapang colonization bilang one of a kind na pagsasamantala… Ang isang grupo ng taong sa kalakhan, tribal  o  early medieval pa lang, pag sinakop ng isang industrial at makabago nang bansa at pilit na ipina-adopt sa kanila ang kaayusan, gawi at sibilisasyon ng colonizers – nagkakaroon ng discontinuity, disconnect o maari ring damage – sa kanilang kabuhayan, politika, kultura at pagpapahalaga… Dadagdag ang karanasan ng pagkasakop – sa patas ng mga dalahin ng individual na mamamayan. Hindi siguro sinlaki ang impact, gaya ng ibang anyo ng exploitation na danas niya ng malapit at sa araw-araw. Pero, may epekto rin… At wari, naipapasa rin ito sa kamalayan ng mga anak, immediate family and friends…

 

Sa isang banda, flexible ang tao, sabi… Marami raw at sapin-saping suffering ang kaya niyang dalahin at kahit paano, napapangibabawan niya. Pwedeng ang isa ay biktima ng rape, ng usurero sa kanilang lugar, ng tambay na laging nangingikil at ng isang employer na pagkababa ng pasweldo – bukod pa sa mamamayan siya ng Third World. Ayon lang, pag itinapat siya sa counterpart niya sa First World, ang laki ng pagkakaiba – sa confidence, attitude at pananaw. Kumbaga, mahirap asahang mataas ang maaabot niya sa kanyang potential bilang tao at lalo pa, na asahang siya ang perfect candidate bilang citizen – ang magbi-build ng nation… ^^

 

 

Hayo na tayo sa nayon, sa paksa nating hillbillies – mga taong nakatira sa mga bundok at gulod, mararami ang mga anak at makaluma pa ang kilos, pananalita at pamamaraan ng pamumuhay. Magagaspang ang kanilang galaw at sanay pa silang kumain ng wild plants and animals. Pag lumuluwas sa bayan, halata agad sila ng mga dinatnang sila ay taga-bukid  o taga-liblib. Malayo pa sa masasabing “settled” ang kanilang pamumuhay. Sa rural areas, meron talagang mga ganyan… Kahit ang mga kasamahan nila sa komunidad, tanggap nang may gayong kasapi at ganoon sila… Ang isang characteristic ng hillbillies – nasa bukid sila, pero hindi masipag magsaka, magtanim at magsinop ng kanilang kabuhayan. Parang hindi sila kasali sa “mainstream” ng pamumuhay… Pero sa karaniwan, ilang pamilya lang ang maituturing na hillbillies sa pamayanan.

 

Pag nako-colonize daw ang isang agricultural na bansa, ang usual na ginagawa ng colonizing power – iniiba ang priorities ng agriculture ng bansang sinakop – inilalagay ang focus ng pagtatanim at produksyong agricultural sa mga produktong kailangan ng bansa nila. Ang madalas na naapektuhan ng pagpapalit ng patakaran ay ang local farming na sa kalakhan ay subsistence economy. Pag sinabing subsistence, mas nakatono sa paglilinang ng mga pagkain at produktong para sa pansariling konsumo at gamit… Pero dahil magkakaroon ng demand sa pamilihan para sa cash crop na kailangan sa dayuhang industrial na bansa, unti-unti, nawawala ang subsistent nature ng pananakahan. Ang medium and long-term effect – nawawalan ng food security ang mismong pamilya ng mga nagtatanim sa bukid.

 

Image of a hut in rural Philippines

Pag sa libro, parang magandang basahin ang tungkol sa prairie living. Sa actual, ang mahihirap sa liblib ay nangangarap ding maiba ang buhay/ philippinemedicalmission.com

 

Isa o dalawang dekada makalipas na humilig sa cash-crop farming ang isang rural na pamayanan, kapansin-pansin, dumarami ang hillbillies – mga pamilyang tila walang motibasyong magsaka, naka-depende na muli sa “wilds” at tila, hiwalay ang pamumuhay sa mainstream. Sila iyon – mga taong parang ang hirap nang hikayatin at hilahing makisabay sa daloy ng buhay – hikahos na hikahos at napag-iiwanan. Sa Social Science, ang tawag sa grupo nila, left behind and forgotten. Karaniwang ang mga asawa ng hillbillies at mga anak nilang babae ang gumagawa ng paraan para ang pamilya ay may makain at makaraos sa buhay kahit papaano… Sila iyong naikwento ko sa inyo – mga rural na kababaihang itinuturing na pinakahirap at pinakamahihirap sa ating bansa – ang prototype ng poorest of the poor. *** 🙂

 

Ka-blogs, karugtong sana ito ng previous post, pero hinati natin, para di masyadong nosebleed pag binasa… Am afraid, baka baker’s dozen – instead na until Part 12 lang, opo… 🙂 Marami pa sana ang dapat ma-discuss: local government, property and tax system sa bansa and technology and know-how, mahahalagang salik – pag usapang pag-unlad. Baka i-skip natin ang property and tax system. Instead, about land reform na lang, as crucial element in the industrialization process… Maraming salamat sa pagtityaga. 🙂 Cheers!

 

Hindi na maputik ang daan sa amin, part 10

 

Hello, mga ka-blogs! Part 10 na ang series natin. O, part 10 pa lang, ahaha. Maski ako, naiinip na, pramis. Kasubuan ito, hahaha. 😉 Gusto ko na rin ng ibang menung isusulat. Pero since andito na, tyagain na natin, ahihi… 🙂

Am hoping, hanggang part 12 lang. Sa parteng iyan, harinawa, covered na ang mga usaping kasangkot, ang MGFs, ng usapang pag-unlad sa kanayunan o kakulangan nito… Sana, by that time, may natitira pa sa limang readers ng DPSA, hihi. 🙂

 

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

 

Usapang Third World tayo, mga kapatid… Ikatlong Mundo, narinig nyo na dati? Oo, sa mga balita, madalas kakabit ang praise pag usapang foreign aid ang paksa. O kaya, loans or assistance ng regional or international bodies sa mahihirap na bansang gaya ng Pilipinas… Ang mga taga-Third World daw ay dapat ayudahan o pautangin – lagi – para makahabol sa takbo ng mundong pinangungunahan ng mga nasa First World at sinusundan ng mga nasa Second World. Oo, ahaha – nasa ikatlong tier tayo as a people – sa rango ng mga bansa. Patunay na may discrimination at hindi fair ang buhay sa daigdig, ahaha. 😉

 

Anyway, ang mga katagang Third World, naumpisahang gamitin, panahon ng Cold War (approximately, 1947 to 1991) sa pagitan ng U.S. at U.S.S.R., dalawang bansang nangunguna bilang military powers sa mundo – matapos ang World War II…  Sa pinakasimple, noon ang First World ay mga bansang allies ng U.S. at ang Second World, allies ng USSR… Lahat ng iba pang non-aligned sa dalawa, Third World… Sila ang mga bansang walang pinapanigan – alinman sa wala silang maipantaya sa gera o dahil sa takot na maipit sa higanteng pwersang nag-uumpugan… Over time, na-develop ang connotation na pag Third World, ibig sabihin ang bansa ay mahirap, sinamantala o sinasamantala (exploited) at dating kolonya… Ang French demographer and historian na si Alfred Sauvy ang nag-coin ng term noong 1952. Sabi nya, ang grupo raw ng mga bansang ito – mula sa pagiging nothing, also wants to be something…

 

Sixty one years later, hirap ang development experts and povery analysts sa mundong sabihing naging “something” na ang mga dating “nothing.” Ang iniluwal ng studies ni Sauvy at ng mga sumunod pa sa kanya – mga patakaran sa antas pandaigdig na may layong bigyan ng assistance and aids ang Third World economies. Karaniwan, loan packages ang mga ito sa mga bansa, idinadaan sa at ipinamamahagi ng institutions – International Monetary Fund (IMF), World Bank (WB), Asian Development Banks (ADB) at mga international foundations – para tulungan daw ang mahihirap na bansang makahabol at umangat naman – – ang quality ng buhay, humaba ang life expectancy at maabot ang basic health goals ng mamamayan… Hindi raw ganoon kabilis hanapan ng lapat na solusyon ang suliranin ng kahirapan, sadly… ^^

 

Image of people trying to secure usables from garbage files

Karaniwang eksena sa isang bansang Third World – may mga taong nabubuhay sa pagkakalaykay ng basura/ http://www.amigosforchrist.org

 

Bakit? Ano ang palaman ng poverty na hirap tayong bawasan, papanghinain, kundiman, tuluyang alisin? Wala naman, masyado… Exploitation lang o pagsasamantala, mga kapatid, ayon… Pananamantala ng malakas sa mahina, ng mayaman sa walang-wala, ng may-aral sa kulang o walang-aral, ng malaki sa maliit, ng nangunguna sa nahuhuli, ng may kapangyarihan doon sa wala, ng may resources sa wala (hindi kasama ang pananamantala ng maganda o gwapo sa pangit, hihihi), ng may baril sa walang armas… Pagti-take advantage ng nasa mas mataas ang kalagayan sa nasa ibaba, ng may power sa kakaunti o walang power – ng paulit-ulit – sa considerable period of time. May abuso… May ganito nga ba? Mahirap yatang itanggi. Madalas ay mayroon… May inequality, since time immemorial, oo. Pag ang di-pagkapantay-pantay ay ginamit para siilin o gipitin at tuntungan ang mas mahihina, yaon ang exploitation.

 

Ang rape o panggagahasa, pananamantala ng malakas sa mahina (at mas madalas, sa mas mababa rin) at walang kakayahang lumaban. Domestic violence o paulit-ulit na pananakit sa asawang dependent sa kabuhayan at walang ibang matatakbuhan. Pangingikil, on a regular basis. Pagpapasweldo ng sobrang baba, sa tauhan o empleyadong walang ibang mapapasukan. Pagbili ng boto – ng mga taong desperado, isang halimbawa rin… Pananakop o colonization – ng mas malalaking bansa – sa mas maliliit at mas mahihina pang sibilisasyon. Pagpapautang sa napakataas na interes – sa tao, institusyon o bansa – gipit at walang ibang makukuhanan para makatawid. Ang advantage ng isang panig — lakas, edad o seniority, economic power, arms, position and capital — ginamit para lalo pang manaig  at panatilihin ang di-pantay na ugnayan. Lagi, may cruelty and violence sa process, hayag man o hindi

 

Bakit crucial ang exploitation sa existence and maintenance of poverty? Sa gap daw sa pagitan ng dalawang panig, naroon ang room for growth ng tao. Andoon din ang space para mang-abuso, manggipit at manupil. Andoon din ang espasyo para panatilihing walang lakas, walang katarungan at mangmang ang kapwa… Sa pang-aabuso, panggigipit at panunupil, hindi lamang ang physical resource ng tao ang sapilitang kinukuha, inaagaw o ipinagkakait, maging ang kanyang phychological resource – kanyang dangal at pride – bilang isang nilalang… Sabi, sa kanyang natural condition, ang tao raw ay malaya. Ngunit matapos ang encounter sa exploitative situation or condition, naiiba na ang psyche. Parang nagiging artificial – bawas, kundiman damaged o nakatali – constrained… At sa gayon, siya ay mas vulnerable – para sa susunod at iba pang pananamantala, ng kaparehong panig  o, ng iba pa…

 

Pagkatapos gahasain ang isang babae, halimbawa, ang taas na ng level of fear niya, hindi na kapareho ng dati ang kanyang sense of security at tiwala sa sarili at sa mundo.  Gayundin daw ang nangyayari sa isang taong nagbenta ng boto. Sabi niya sa sarili, kailangan – usapang survival… Pero, alam niya, kahit paano, sa pagbebenta ng karapatan, may nawawala sa kanyang pagkatao, somehow… Ganoon din daw sa taong napipilitan laging mangutang dahil sa kagipitan – parang nagsasangla siya ng kaluluwa, paulit-ulit na pagkapit sa patalim… Pag sinasakop naman ang isang bansa, nangangahulugan ng maramihang patayan, panggahasa ng kababaihan at pagka-traumatize ng mga bata. Maaring sabihin – ang gera ay package ng kaimbihan, kalupitan at panunupil – ng isang grupo ng tao, sa isa pa… Bibihira ang nakaranas ng gerang hindi damaged or impaired ang psyche, sa pagkahabang panahon o, sa habambuhay.

 

Pagmamalabis at paggamit sa kapwa – parang ang sakit isipin… Pero, nangyayari – nakikita, naririnig o nararanasan natin – sa mga pagkakataon. Ang exploitation ay maaring maganap sa iba’t ibang social setting – sa loob ng bahay, sa community, sa eskwelahan, sa workplace, sa loob ng bansa at maging sa pagitan ng mga bansa. Ito ay maaring within a unit (halimbawa, society) or brought in, by outside forces…. Sa kalikasan ng tao, parehong naririyan ang kabutihan at kasamaan, oo. Hindi naman siya laging masama, kadalasan, mas pinipilit pa rin niyang maging mabuti… Pero, pag dumating sa point na-breach nya ang threshold, halimbawa, nakatikim siyang magmalupit o gumamit ng dahas at hindi siya nahuli – mas malaki raw ang tsansang ulitin niya ito…

 

Sabi ng mga dalubhasa, ang rapist hanggang hindi nahuhuli at napaparusahan, chances are, uulitin niya ang krimen – sa kaparehong biktima o sa iba naman… Ganoon din daw ang employer na hindi pa nabibisita ng Labor – hanggang pwede pang kakapiranggot ang pa-sweldo o walang ventillation ang workplace – hindi muna niya i-improve ang work conditions. Titiisin niya… Hindi naman lahat, pero mas marami ang gayon – lalo sa yugtong nag-uumpisa pa lang ang manufacturing sector ng isang bansa… Anupa at tila may kung anong kasiyahan at excitement na hatid ang pagmamalabis – sa kaisipan at pakiramdam ng gumagawa – a sense of power… Bukod pa sa mga materyal na benepisyo, galing rito. Sa kabilang banda, ang biktima raw ng exploitation – matapos ma-expose ng paulit-ulit sa marahas at degrading na karanasan – may tendency — i-justify ang ugnayan bilang tama — mentality ng isang abused.

 

Ang mga Espanyol ang kinilalang imperial power sa mundo matapos ang Portugese

Painting image ng Spanish colonization ng mga natives/ http://www.shmoop.com

Punta na tayo sa paksa natin – colonization – rape ng bansa, ahaha… 🙂 Medyo masagwang pakinggan, pasensya naman. Pero, essentially, iyon yaon. Kumbaga, ang pananakop – height and concentration ng exploitation sa kasaysayan ng tao. Ito ay panggagahis ng tao at a mass scale: maramihan… Kung ang slavery o pang-aalipin ng kapwa ang pinakamalalim na uri ng pagsasamantalang lumatay sa kasaysayan ng tao, ang pananakop naman ay pinakamalapad at pinakamalawak ang naging sakop… Sa armed conquest, armas at war techniques ang puhunan at mga sundalong handang pumatay at mapatay. Ang mga kapalit – mas malaking teritoryong masasakupan, mas maraming resources para sa sariling mamamayan at dagdag na taong palalaganapan ng relihiyon, paniniwala at kultura – the essence and end of wars of aggression.

 

Ang isang bane ng colonization, ang bansang minsang nasakop ay vulnerable – para sakupin muli… Kung matatandaan sa World History natin from high school, may ilang bansang umabot sa hanggang lima ang naging colonizers – sa iba’t ibang yugto ng kanilang kasaysayan. Pagkatapos ng gera, ang loyalties ng kanilang mga mamamayan ay hating-hati, bukod sa labis ang kanilang pagkapagod. Hindi halos makagulapay ang bansa. Lasug-lasog… Mayroon namang iba, pinaghatian ng tatlo hanggang limang bansang mananakop ang iisang teritoryo. Pagkatapos ng dekada o daantaon ng digma – bagsak ang kabuhayan ng sinakop, magkakaiba ang languages sa iba’t ibang bahagi ng bansa, iba-iba na rin ang cultural influences at, maraming kababaihan ang naanakan ng iba’t-ibang lahi. May significant na bilang ng mga batang hybrid, ipinanganak sa panahon ng gera subalit, walang kikilalaning ama. Gulanit at gutaytay ang fabric ng lipunan…

 

Napag-usapan natin sa umpisa, tungkol sa aids and assistance para sa Third World countries – para makahabol sila sa pag-unlad, sabi… Kasama rito ang Pilipinas, na maswerte pa, kung tutuusin – dadalawa ang bansang nakasakop sa atin. Matapos ang pandaigdigang gera, reconstruction and rehabilitation ang agenda. Ito, in recognition of the fact, pag nagdidigma – napakarami ng nasisira at kailangang itayo, kumpunihin at palitan – physically and otherwise… Matapos sirain at lurayin ng paulit-ulit ang bansa-  patayin ang mga kinikilalang pinuno ng lipunan, gawing tagasunod ang mga di-pinatay at ibahin ang kaayusan sa nakasanayan  ng mga tao – kinuha ang resources nila, kinontrol ang major industries at naglalatag ang colonizers ng mga bagong patakarang susundin ng mga sinakop. Tila ang manggagahasa ay nakipamahay sa kanyang biktima at mula noon, siya pang masusunod…

 

Image of logging in North Borneo in late 19th century

Logs and timber ng bansang nasakop ang agad tinutumbok ng mga dayong nananakop/ en.wikipedia.org

Mura at tubong lugaw raw ang colonization bilang venture. It is an extractive and one-way relationship – isa-siphon ng nananakop ang natural resources ng sinasakop. Unang sisilipin ng mga dayong mananakop ang mga lupa at tubig ng natives – para sa langis at minerals na posibleng minahin. Kasunod, titingnan nila ang mga posibleng sources ng timber, logs, rubber at iba pang resources na maaring ibenta sa malakihang scale, sa pandaigdigang pamilihan… Kahit pa madalas, sabi ay Christianization/Islamization and education of the natives ang goal ng pananakop, sa jungle and caves kaagad ang punta ng mga dayo pagkapasuko sa natives… Bago pa idating sa isla ang pari at mga guro, nauna na ang prospector at geodetic engineer, kasama ng mission head – sina-size up ang posibleng value at potensyal ng war loot…  Sa malao’t madali, idudugtong nila ang backward economy ng bansang sinakop sa ekonomiya nilang mas abante – bilang supplier ng raw materials.

 

Hindi na maputik ang daan sa amin, part 9

 

Hello, mga ka-blogs! Ahaha, binalinguyngoy ba kayo sa previous post? 😉 Pasensya naman, naparami yata ang nilalaman at malalalim… Pero, naman, kaya nyo ‘yan –  Gini coefficient, sus. Tandaan, repeater lang sa College Algebra ang nagkukwento, hala. Pumasa naman agad sa Statistics, hehe… Pero yun nga, gusto kong i-share sa inyo, nasusukat ang kahirapan at ang inequality sa lipunan. Isa pa, nakikita rin natin sila at nasasalubong… Pero siyempre, ang mas malaking tanong – na-overcome ba ang kahirapan? Paano? Sabi, nai-engineer daw ang progress ng lipunan. Paano pala pag mabagal o kapos o walang progress ang lipunan – may nag-i-engineer rin ba no’n? Ahaha, pasaway ang tanong, kainaman na… 😉 🙂

 

Image of an urban poor community against the backdrop of the country's central business district

Gaano kalaki at kalawak ang dapat na cost ng development? Gaano katagal? / youronevoicecanmakeadifference.wordpress.com

 

Lahat naman yata tayo, nakakita na ng rows of shack houses o ‘yong sa karaniwang tawag – squatters. Di ba, pag minsan nga at nadadaan tayo sa mga ganoong lugar, parang ayaw na nating tumingin? O, kaya naman, tingin tayong mai- maigi? Sinisipat natin – paano kaya sila nagkakasya lahat doon sa apat na metro kwadradong espasyong di na halos makita sa rami ng mga damit, anik-anik at sinampay? Oo, haha. Tapos, di natin halos maubos maisip – paano nila natitiis ang ganoon kadugyot na kalagayan? Amoy-ihi, magkahalong dumi ng tao at aso ang amoy at amoy-pawis din – shaks – ng mga taong dikit-dikit sa kakapirasong strip ng lugar na pinilit gawing habitable… Paano nga kaya sila nabubuhay? Sabi natin…

 

Informal settlers ang tawag sa kanila sa mga meetings na karaniwang napupuntahan ng lola nyo. Mas maganda nga namang pakinggan kesa sa salitang squatters. Sa mayayamang bansa, ghetto ang karaniwang tawag – lugar na tirahan ng ethnic migrant population o mga dayo sa bansa at mga lower middle class na dumausdos pa ang katayuan. Tapos, meron din silang tinatawag na homeless – mga taong natutulog sa mga subway, sa gilid ng mga gusali at parke at sa mga istasyon ng tren at bus – habang ang mga gamit ay nakalagay sa lumang grocery cart…

 

Image of a homeless child in Malate, Manila

Larawan ng isang batang Pilipina na ang tirahan ay ang mga kalye sa Malate area/ http://www.trekearth.com

Dito sa atin, mga taong grasa ang tawag sa walang matirahan  – mga natutulog sa ila-ilalim ng tulay, o kaya, sa mga lumang kariton o kaya sa benches sa mga pampublikong lugar – ang sapin sa likod ay kartong papel lamang… Noong babago sa Kamaynilaan, sila ang unang naka-shock sa akin. Namangha ako sa rami nila at sa itsura ng kanilang kalagayan… Sa Quaipo ako unang nakakita ng ganoon, gabi – mag-a- alas diyes na yata at patulog na sila. Tatlong mahahabang hilera sila ro’n. Nagmarka ang nasaksihan sa akin.. May mga pulis na dumating noon, itinaboy ang mga tumutulog sa bangketa paalis. Medyo nalaglag ang panga ko … Kako, pwede palang  ma-displace ang mga tao ng ganoon kalala?

 

Bleeding heart liberal ba kanyo? Ahaha, hindi pa… Simpleng curious lang, palagay ko. Noo’y hirap na hirap pa rin kami sa buhay. Kaaahon lang galing sa nayon, kinakapa pa ang mga kaparaanan sa malaking lungsod, umuupa sa lumang boarding house sa Sta. Mesa at pag nagluluto, blue flame na binobomba pa ang lutuang gamit namin… Saka, hirap kami noon sa buhay sa bukid na pinanggalingan – walang-wala, ‘ika nga…  So, kumbaga, it was a surprise for me to learn – pwede palang may mas mahirap pa sa amin? Wala rin kaming pera, hindi sapat ang budget namin noon sa pagkain at pamasahe… Pero yaong mga walang matulugang nasalubong, hindi lang mukhang walang pera – tila wala rin silang dangal…

 

So, part ng kwento natin – displacement in society – kawalan ng lugar ng ibang kasapi. Sa mga makabago at mauunlad na bansa – developed nations – kako nga, may mga mahihirap din… Karamihan sa kanila, mga bagong dayo – mga nabubuhay sa labas at gilid ng mga sentro… Nagtatrabaho sila sa manual, dirty, delikado  o degrading na larangan. Sa industrial nations, may palugit para sa mga kasaping nasa ibaba. Kumbaga, allowance for displacement or wastage… Dahil industrial ang produksyon at buhay ng mga tao, economically, tinitingnan ang pamumuhay bilang isang higanteng produksyon. At sabi, hindi maaaring 100% na efficient ang paggiling ng lipunan. Sa mga lipunang makabago, traditionally, may allowance na 4% unemployment – mga kasaping unstable ang kabuhayan, nasa ibabang bahagi ng lipunan at malamang, needing aid…

 

Image of a mother and two children in a pavement in America

Larawan ng mag-iina sa Amerikang napaalis sa dating tahanan/ harvesttime.org

 

Ang Pilipinas, nabibilang sa kategoryang developing nations. Poor nations, ginawa na lang daw developing ang paglalarawan – para politically correct. At gaya ng napagkwentuhan na natin, hindi porke at mahirap na bansa, wala nang mayayaman. Katunayan, ang iba sa mayayaman dito sa atin, mas mayayaman pa sa counterpart nila sa rich nations o, kapantay… Kari-release lang ng Forbes’ list of world’s billionaires, nitong kabilang linggo. Kung ilan rin ang Pilipinong kasama roon. May mga pag-aaral din tungkol sa world’s millionaires, di ko lang alam kung taunan din silang gumagawa ng listahan… Anyway, sa findings ng studies, sabi, di kagandahan ang ugali ng mga mayayaman sa iba’t ibang bansa, hahaha – hindi nagbibigay (mararamot), masusungit kundiman malulupit at, mahihilig sa libre at exemptions. Underdeclared daw ang buwis nila, kundi man nandadaya sa mga bayarin. ^^

 

Kung ako ang tatanungin, mas maigi sana, marami ang Pilipinong mayayaman. Ba’t ang hindi? 🙂 Anyway, sa Social Science, ang sabing goal ng development – pagpaparami ng middle class population sa bansa. Ang gitnang uri  ang itinuturing na settled, naghahabi at nagtutuloy ng kalinangan at sibilisasyon at relatively stable na grupo ng mamamayan. Bakit hindi ang mga ubod ng yaman? Kasi raw, ang mga nasa tuktok, at, iilan lang naman sila – karaniwang nabubuhay ng mas maluho sa nakararami, detached sa mass, at konserbatibo ang pananaw, ayaw sa pagbabago (sapagkat sila ay nakaririwasa na). Samantala, ang mga mahihirap, very unstable ang kabuhayan, nagdarahop sa pang-araw-araw at sa kalakhan ay kapos sa edukasyon – kundiman mangmang. Ang mga nasa ibabang-ibaba – busabos ang kinagisnan at mas madalas, desperado ang pamumuhay na tinatahak at hinahabi.

 

Image of a poster asking people to live their dreams

Ang payo ay abutin ang mga pangarap. Magkaiba raw ang mga mithi at paraan ng pag-abot sa mga ito ng mga taong magkakaiba rin ang puhunan at nilakihan/ http://www.achievenowabetterlife.com

At the individual level, layunin ng nakararami ang iangat ang pansariling kabuhayan at katayuan sa lipunan – umasenso sa buhay…  Sabi, libre naman daw ang mangarap and sky is the limit – kung hanggang saan ang kayang marating ng isang taong nagsisipag at nagsusumikap. Ang ating paligid ay puno ng mga kwento ng against all odds na pakikihamok ng natatanging individuals – mga hindi nagpatali sa limitasyon ng kinagisnang kahirapan. Abutin ang langit at lampasan ang mga balakid, sabi… Salungat at pasaway ang sabi ng mga pag-aaral nitong huling dalawang dekada. Sabi, ang probability ng success ng individual na lumayo at umangat sa uring pinagmulan ay napakababa – kung sa pangmaramihan titingnan. May pag-angat daw namang naaabot, sa mga nagsipag-aral at nagtayo ng negosyo, ngunit slightly above lamang sa dati. Ang radikal na pag-asenso – sa napakaliit na bahagdan lamang ng populasyon.

 

Myth-debunking ang resulta ng mga nasabing pag-aaral – kapwa sa industriyalisadong bansa at sa mga bansang developing o mahihirap. Ang madalas sisihin sa hindi pagtutuluy-tuloy ng pag-angat ng tao, ang complacency o pagiging kampante. Ngunit sinasabi sa mga pag-aaral, realistic considerations at paninimbang socially ang dahilan, bakit di sobrang layo ng trajectory ng ambisyon ng mga nag-umpisa sa ibaba. Ang karaniwang halimbawa, mga estudyanteng lower middle class na excellent ang performance scholastically. Karamihan sa kanila, pinipiling maging “guro lamang,” sa halip na – umakyat sa corporate ladder, mamuno ng malalaking organisasyon o mag-assume ng high profile na public position. Para sa kanila raw, pag-angat na rin ang maging guro – sa esteem ng pamilya at kamag-anak at mga dating kasamahan – at sa bago nilang status, mas manageable.

 

Ang mga middle-class daw, urban ang kinasanayang buhay at dati nang may  kabuhayan, likely at mas madalas na sumusuong at nakikipaghamok sa sinasabing corporate ladder. Sila rin ang sanay at exposed na sa mabilisan at pampublikong setting, kung kaya mas malaki ang tendency nilang pumalaot sa careers sa malalaking organisasyon o humawak ng responsibilidad sa public office. Tila sinasabi, ang mga pagpapasya at career moves ng exceptional and spectacular individuals, depende rin sa kanilang background, kinasanayan at sa puhunan at confidence na in-afford sa kanila ng kapaligiran. Ang professional daw na professionals din ang mga magulang, mas likely mag-venture sa isang competitive na professional field – higit sa professional na siya pa lang nakapag-kolehiyo sa pamilya o angkan. Hindi raw masasabing conservatism sa ambisyon ang ganoon kundi, rational consideration din. Sa isang banda, lalabas na relative din ang definition ng success ng mga tao.

 

Image of a man in California asking for job in exchange for food

Larawan ng isang lalaking na-displace ng recession sa California, nag-aalok ng serbisyo para sa pagkain/ http://www.calbuzz.com

Sa tradisyunal na pagtingin, ang drive o tulak ng tao ang mag-aangat sa kanya mula sa kalagayan. Na usapan lamang ng kung ang isang tao ay tamad o masipag, kung lax o driven at kung ningas-kugon o determined, sabi… Tila may kinakalimutan ang ganitong argumento o paniniwala – ang katotohanang hindi pantay-pantay ang oportunidad ng bawat isa, may mga taong umiiral sa kalagayang wala o sikil ang kanilang karapatan, may mga nasasadlak sa liblib at malalayong lugar at may mga walang- walang makain, maipuhunan at maipag-aral – walang mapag-uumpisahan sa buhay… May exceptional individuals na nakakalampas sa mga limitasyon, ngunit tila higit na marami ang di-nakakatawid o sakali man, slightly above lamang. Nakalulungkot isipin, sa scale ng panlipunang pag-unlad, unang nakakalos, nadi-displace at nadi-dislocate ng mga pagbabago ang mga nasa ibaba at dating naghihikahos. Ang mga nasa gilid, natutulak pa lalo sa looban at ang mga dating mayroon na, siyang nabibiyaan sa hugos ng pag-unlad.

 

Sa tuwina, bahagi ng goals ng pamahalaan ng mga bansa, paramihin ang populasyon ng gitnang uri – mga mamamayang may purchasing power o pambili, may ari-arian, may edukasyon at may relative standard of living o nabubuhay ng komportable at maayos.  Sa klasikong pagtanaw, ang middle class ang may potential at kakayahan for citizenship at core component sa nation-building. Sa mas praktikal na konsiderasyon ng pamamahala, sila rin ang pinagmumulan ng pinakamalawak at captive na tax base. Ngunit ang ikalalago at ikararami raw ng middle class ay kung gaano kalaki ang pagitan ng dalawang extreme ends, the polar opposites – ang pinakamahihirap at ang pinakamayayaman – at kung paano tinitimpla ang magkalayo at kadalasan, conflicting nilang interests. Bawat lipunan ay may tatsulok, nasa itaas ang iilang ubod ng yaman, sinusuportahan sa ilalim ng malawak na base ng nagpapawis, ngunit hikahos na milyun-milyong mahihirap.

 

Ang karamihan sa mahihirap sa atin, doon sa tinatawag na living on the margins. Hindi sila totally displaced, tulad ng mga homeless sa mayayamang bansa. Sa mga squatter enclaves, may lugar na napupuntahan ang mga mahihirap sa lungsod at kahit paano, nakakapaghabi na rin ng buhay. Sub-standard, sa maraming sense, lalo pa sa health and hygiene. Pero may natutuluyan… Ang rural poor, hinahayaang magtirik ng munting kubo sa lupa ng kamag-anak na maylupa sa probinsya. Madalas ay kapos na kapos ang kanilang nutrisyon, kahit pa batak sa trabaho. Ngunit muli, may nasisilungan sila at napaglalagyan…

 

Sa mayayamang bansa raw, mas mataas ang level of alienation o pakiramdam ng pagkawalay sa lipunan, ng mahihirap sapagkat pangita at ramdam ang kawalan nila ng lugar sa napakabilis, sagana at state-of-the-art na lipunan. Ang kaibahan, mayroon silang subsidy, sapat upang di-tuluyang magutom sa pang-araw-araw. Ang karaniwang mukha ng alienation sa mahihirap na bansa ay ang insurgency o paglabang armado sa pamahalaan. Sa mayayamang bansa, manifest ang phenomenon sa riots, gang formations at sa independent communes na itinatayo ng iba’t ibang alienated subcultures.

 

Nang magsaliksik ang inyong lingkod sa subject matter ng poverty para sa previous post, ang pinaka-interesting na material na nasalubong ay isang mahabang academic paper, in PDF format, na nagsasabi, “Poverty is the destitution of the soul. ” 🙂

 

Image of a squatter's colony in urban Philippines

Sinong titira sa dugyot, mapanghi at dikit-dikit na tirahan kung may malilipatang iba?/ http://www.eastasiaforum.org

 

Hala, mas matagal ko pa itong nabuo kaysa sa previous post, pasensya naman sa limang mambabasa, hihihi. Sangkaterba ang drafts at revisions, pramis… 🙂 Siyanga pala, ano ang kaugnayan nito sa daang maputik sa nayon?  May connect, pangako… 😉 Ang talakayan sa itaas, tungkol sa mga uri sa lipunan at sa partikular, sa grupong tinatawag na marginalized in society… Ang mga taong living in the margins – kapatid ng mga taong tinatawag na left behind and forgotten – mga mahihirap sa malalayo at liblib na lugar, ayon. Tungkol roon marahil ang susunod na bahagi ng ating pag-uusap. Usapang baryo na muli – our local version of hillbillies. Sana sipagin ang lola nyo, hindi ako kasipagan these days, ahaha. Pero sana, may kasunod pa… Regards! 🙂

 

Hindi na maputik ang daan sa amin, part 8

 

Hello, mga ka-blogs! Puntahan na natin ang usapin ng kahirapan o poverty. Tutal, dito naman nag-umpisa ang ating usapan – doon sa kako ay liblib na, mahirap pa – ang lugar at panahong pinagmulan namin. Sabi ko, nakakatuwa, may cemented roads na doon sa amin – connected na ang mga tao at bawas na ang hardships sa buhay. Ang laking kaibahan sa dati… Pero, bakit tila yata naghihikahos pa rin ang nayon? O, kung susuriing mabuti, parang mas naghihirap pa? Hindi nga… 🙂

 

Image of a young girl in rural Philippines

Larawan ng isang batang babae sa nayon sa Pilipinas/ http://www.poverty-in-the-philippines.com

Mahirap at salat ang buhay sa nayon – stereotype na palagay ng marami. Payak o simple rin ang pamumuhay, routines at pati kaligayahan ng mga tagaroon, sabi… Sa mga di nakatira sa nayon, parang exotic ang tumira sa kabukiran – isang experiment sa alternative lifestyle o kaya ay natatanging privilege… Na parang ang pagtira roon ay usapin lamang ng pagpili – kung nais ng tao ay mahirap ngunit payak na buhay sa bukid  o ang may-asenso raw, pero kumplikadong buhay sa bayan o lungsod. Na tila nasa tao ang pagpapasya sa lahat ng oras – kung ang gugustuhin niya ay ang sinauna, ngunit may pagka-atrasadong pag-iral o ang pangkasalukuyan, ngunit makabago at nakakasabay na klase ng buhay. Totoo ba? Totoong nasasakanya ang pagpapasya? Na pipili lamang siya kung saan ang lokasyon at magkakatotoo na ang mga pagbabago sa kanyang buhay-buhay? 🙂 Totoo ring paglikas niya sa lungsod ay agad mababago ang kanyang identity at uri ng pamumuhay? Tiyak ang pag-asenso?

 

Sa Sociology, mayroong tinatawag na birth circumstance o kalagayan ng tao noong siya ay ipanganak. Sabi rito, hindi napipili ng tao ang kanyang birth circumstance – sino ang kanyang mga magulang, saang lugar siya isinilang, ano ang kalagayang pangkabuhayan at panlipunan ng kanyang pamilya at kailan o anong panahon o historical age siya ipinanganak… Sa Western philosophy, ang taas ng pagdidiin sa kakayahan ng indibidwal na taong panghawakan at i-direhe ang kanyang pansariling buhay. Ang tinutuntungan, ang pagkakaroon daw ng free will ng isang tao, ang kanyang kakayahang i-determine at isabuhay ang klase ng buhay at pag-unlad na nais niyang tahakin sa mundo… Na kaya niyang lampasan ang birth circumstance – sapagkat siya ay free and self-determining. Free nga ba? Self -determining nga ba ang tao o  nakatali siya sa kanyang sitwasyon at mga panlipunang ugnayan? 🙂

 

Sa nakaraang posts, napansin nyo marahil, kung ilang ulit kong ipinag-sentimyento ang marginalization namin noon by distance, by location. At wari ay malalim ito – nagkahiwa-hiwalay kaming magkakapatid dahil sa pag-aaral. Walang high school sa aming baryo. Ibig sabihin, kung ang isang taga-roon ay nais mag-aral, tiyak na aalis siya sa lugar. Pero, paano kung walang pera o salaping gugulin sa paglipat? At lalo pa, para sa gastusin sa pag-aaral? Marami sa aming magkakapatid, nakitira para makapag-high school. Nanirahan, ibig sabihin, parang nag-katulong sa kamag-anak para makapasok, hindi nakakauwi sa sariling bahay maski weekends. Madalas noong pinag-aawayan ng aming mga magulang ang pagpasok ng mga anak, namin… Para sa aming ama, huwag nang mag-high school – bakit pa? Para sa aming ina, iyon ang pinakamahalaga.

 

Image of a rural community without electricity in the Philippines

Wala pang semento, ni aspalto ang mga kalsada sa amin noong nasa elementarya pa ako. Wala pa ring koryente sa lugar namin/ article.wn.com

 

Alin-alin nga ba sa mga pagdarahop at kahirapan noon ang mga pagtitiis na dapat talagang tiisin? Alin-alin doon ang marapat na iangal, ireklamo? Kasi, sabi, pag mahirap at pare-pareho lang namang mahihirap sa lugar at panahon, walang issue – dapat… Iyong sinasabing dictates of the times? Pare-parehong nagluluto sa kalang de-kahoy, nag-uulam ng gulay lang at least, tatlong araw sa isang linggo at, naglalaba sa sapa – sapagkat pare-parehong walang running water, ahaha. Pare-pareho rin, pag pasko lang nagkakaroon ng bagong damit o may mga taon nga, ni hindi pa. Pare-parehong kulang at kulang ang pambili ng mga pangangailangan sa pang-araw-araw… Pare-pareho ring kulang sa aral, sinauna at magaspang ang kalinangan at kulturang kinagisnan at nilakihan, at,  hiyang-hiya, tuwing may darating na kamag-anak o panauhing taga-malaking lungsod, “Ay, pasensya na kayo, ganito lang kami… Ito lang ang mayroon, ganito lang ang nakayanan. Pagpapasensyahan ninyo…” Ganyan.

 

Maaaring itanong, gaano katagal na pamumuhay, ilang henerasyon, bago  makaranas ang isang pamilya ng ease o gaan sa buhay? Kusa bang dumarating ang mga kaluwagan at kaalwanan sa buhay o pinagsusumikapan at pinagtatrabahuhan ng walang humpay? Nangyayari rin bang panay ang pagtatrabaho at pagsusumikap ng tao, pero lubog at tubog pa rin sa hirap? Sa Social Science, may sinasabing structural poverty at transitional poverty. As the term suggests, ang structural poverty ay tila mga pader – odds stacked against a person, constraining him from becoming rich. Ang transitional poverty, mga hadlang na panandalian lang at nalalampasan din – sapagkat hindi naman structural or basic constraints. Ang marginalization by distance, isang halimbawa ng structural constraint. Dahil sa layo, nawawalan ng access ang mga nakatira sa isang lugar – sa basic sanang oportunidad at serbisyo – pagkakataong maghanapbuhay, mangalakal, mag-aral, mag-avail ng health services at makapagpa-ospital, kung maysakit.

 

Image of a man and his son loading up his boat with banana harvests

Mahirap ang mangalakal kapag walang maayos at mabilis na transportasyon/ http://www.kayavolunteer.com

 

Ang halimbawa naman ng transitional poverty ay pansamantalang pagka-lay off sa trabaho or in-between-jobs situation, pagkakasakit (na hindi tumutuloy sa disability), pag-aasawa or contracting a marriage (sapagkat malaki ang gastos sa wedding at may mga gastos sa pagpupundar ng pamilya), pagkabalo at pagkakaroon ng family emergencies (pagkakasakit ng kapamilya). Sinasabing ang mga ganitong sitwasyon, panandaliang paghihirap lamang ang dulot sa tao, sapagkat nalalampasan at karaniwang may nahahanap  na solusyon. Sa mayayamang bansa, ang usual recourse ng tao sa mga ganitong pangyayari – gumamit ng savings o halagang naitatabi o di kaya, lumapit sa malalaking institutions para sa aid, welfare, assistance or loans. Sa mga mahihirap na bansa, mas karaniwan na ang nagigipit ay lumapit sa pamilya, kaibigan at sa informal channels, associations or networks – para makatawid ang indibidwal sa mga alanganing sitwasyon.

 

 

Map showing the Gini score of some European countries

Mabababa ang Gini score ng karamihan sa European countries kumpara sa ibang bansa /shaneleavy.blogspot.com

Sa international na antas, ang Gini coefficient ang ginagamit na metric ng income inequality. Ito ay formula para sukatin ang distansya sa pagitan ng pinakamayayaman as against sa pinakamahihirap. Ito rin ang gamit para ikumpara ang income inequality across countries… Sa Gini measure, frequency distribution ng values ang sinusukat – ang pinaka-equal na kalagayan ay zero (0) at habang papalapit sa one (1) ang coefficient, nagiging higit ang inequality… Naipapakita at naimamarka ng Gini measure ang rich, poor at ang middle class sa mga kasapi o nasasakupan. Ang premise, nasa iisang bansa at may iisa at interconnected na ekonomiya ang mga mamamayan. Ibig sabihin, iisang economic pie, iisang pinagkukuhanan at pinaghahatian ng mga miyembro. Iisa rin ang pamahalaang gumagawa at nagpapatupad ng batas at nagbibigay ng economic sanctions and incentives. Sinusukat ang inequality para – makita gaano karami at alin-alin ang lalaanan ng transfers or welfare measures, matukoy ang vulnerable sectors at mailatag ang poverty indicators, para batid ang suliraning tutugunan at i-a-address.

 

Image of urban poor boys taking a rest in between scavenging plastics

Paglilibang na rin para sa kanila ang mamahinga sa pagitan ng pamumulot ng plastik na ipagbibili/ aangirfan.blogspot.com

Before we get too technical on the subject, punta muna tayo sa usapang leisure. Sa mga mayayaman, maaari silang mag-weekend sa Hongkong o sa Maldives o kaya, magbakasyon sumandali sa Bahamas – tatlong araw o isang linggo mula nang kanilang mapagpasyahan o maisip. May panggastos sila at mabilis na lang ang preparasyon, kahit pa may kamahalan ang byahe… Sa middle class, ang ganito ay reward sa sarili at karaniwang pinag-iipunan at pinaghahandaan ng isa, dalawa o tatlong taon bago maisakatuparan… Sa mga mahihirap, maaring ang paglalakbay ay pag-ipunan ng halos buong buhay at makakamit sa dulo o, maaaring hindi pa rin… Katunayan, sa karamihan sa mahihirap sa atin, out of the question ang magbyahe  – maliban na lang kung sa labas ng bansa magtatrabaho. Sa gayon, ano ang kadalasang anyo ng leisure o paglilibang para sa mahihirap? Mas malamang, makipagkwentuhan sa kapitbahay, dumalaw sa kamag-anak, maglakad sa parke (kung nasa lungsod) o magpahinga sa may gulod (kung nasa baryo). Sa mas adventurous – mag-bingo, mag-inom o pumunta sa bahay-aliwan sa lungsod.

 

May kaibahan ang mahihirap sa bukid at ang mahihirap sa lungsod. Ang rural poor ay karaniwang may bahay na sarili, ngunit madalas – kapos sa pagkain, pambili ng pangangailangan at parating nagdarahop… Ang urban poor ay homeless or squatting illegally, subalit may kabuhayan – sa mga delikado, kundiman, illegal or degrading na larangan. Kapos din sila sa buhay at mababa rin ang tingin sa kanila ng lipunan… Ayon sa mga pag-aaral, ang prototype ng pinakamahirap o poorest of the poor sa Pilipinas – – babaeng may-asawa sa kanayunan, babaeng magsasaka… Napakababa ng kanyang income, kulang siya sa nutrisyon, bagsak ang katawan sa trabaho at mababa ang kanyang social standing. Sinasabi roong mas madalas, ipinapahuli ng Nanay sa bukid ang kanyang sarili – maging iyon man ay sa pagkain, gamot, damit o panggastos – ang inuuna niya ay ang sa asawa at mga anak na lalaki.

 

Sa kabilang banda, magkaiba ang anyo at mukha ng kahirapan sa mahihirap na bansa at sa mayayamang bansa. Ang malaking pagkakaiba ay sa infrastructures – kalsada, tulay, ospital, koryente, linya ng telepono, public facilities tulad ng paliguan – mga bagay na given at nai-enjoy maski ng mahihirap sa mayayamang bansa, ngunit wala o kapos o matatagalan pa bago magkaroon, ang mahihirap – sa mahihirap na bansa. Karaniwan, may assistance o subsidy sa poor in rich countries,  habang napakaliit ng scope ng cash transfers o ayuda sa poor in developing nations…  Sa karamihan ng developed nations, may universal insurance and health care package ang mga mamamayan, wala nito sa mahihirap na bansa. Kadalasan, ang pagkakasakit ay daan para lalong maghirap ang mahirap na… Mayaman man o mahirap na bansa, parating may poor sectors. Parating marked ang disparity of incomes at may maliit na segment ng population na ubod ng yaman at luho ng buhay.

 

Ang oil-exporting countries (OECD) at ang European Union (EU), ang ginagamit na panukat ng income inequality ay ang relative poverty. Dito, ikinukumpara ang income ng poorest one-third of the population sa income ng pinakamayamang 1%. Ang bansang U.S. at ang institusyon ng World Bank, ang ginagamit namang panukat ay ang absolute poverty. Ang absolute poverty measure ng U.S., may base year na ginagamit (1963-64), based on Department of Agriculture’s  Food Plan multiplied by a factor of three. Bale, parang food budget ng pamilya ang tinitingnan at may absolute poverty line na tinatawag – alinman sa above or below ang isang pamilya… Samantala, ang World Bank absolute poverty measure, mas nakatuon sa nutrisyon or food security – kung naabot ba ng isang tao ang minimum dietary requirement – 2200 calories per day. Pag hindi, andoon siya sa kalagayang extreme poverty.

 

Sabi sa pag-aaral ng World Bank, 1.1 billion people ang nabubuhay sa less than $1 sa isang araw at 2.7 billion naman ang nabubuhay sa less than $2 a day – sa buong mundo, noong 2001. Ang ibig sabihin, halos ikaanim ng world population, in a state of extreme poverty…  Sabi rin, may 50,000 na namamatay araw-araw, dahil sa poverty-related diseases, karamihan ay women and children. Dagdag pa, sa buong mundo, 11 million children ang namamatay taon-taon, bago sumapit sa ikalimang taong gulang. Panghuli, may 800 million na tao raw na natutulog sa gabi ng gutom – dahil walang makain… Sa kasalukuyan, mayroon na ring tinatawag na non-income measures of development na mas nakatuon sa well-being ng tao. Bilang panukat, unti-unti na rin silang tinatanggap ng marami sa mundo. Ang mga halimbawa – life expectancy ng mga tao sa bansa, child mortality (kung pataas o pababa ang bahagdan ng mga batang maagang namamatay), maternal health, percentage of children in the labor force (kung paliit o palaki ang bahagdan), literacy of children at iba pa. 🙂

 

Ikinukewento ko ang mga ito sa inyo, ka-blogs, hindi para paduguin ang inyong mga ilong, ahihi. Sa totoo lang, kahit ako, nahirapang magtalakay ukol sa kahirapan, ahaha… Dito sa series, ito ang komposisyong pinakamatagal bago naisulat at nabuo. Ang malaking challenge – alin-alin sa napakalawak na sakop ng subject matter ng poverty ang i-include at i-exclude sa talakayan?

Nais  sana, maitsurahan natin ang malaking larawan ng poverty – worldwide and nationwide – para pag nagsasalita tayo sa usaping kahirapan, hindi lang siguro mga personal nating karanasan at encounters o di kaya, pansariling biases, ang tuntungan natin… Wala namang taong gustong maging mahirap, di ba? Walang mahirap na gustong manatiling mahirap. Basic sa tao ang desire for advancement, sabi… 🙂

 

Chart showing Gini scores of selected countries in 2009

Pinakamababa ang Gini scores ng Denmark at Japan bagaman hindi singtaas ng sa Singapore ang GDP per capita nila/ synthesistblog.com

 

But things may not be as easy for others – for the multitude others – who did not and do not have the same infrastructures, securities, education, cultural exposure, social and economic opportunities, enjoyments, that we have had. That only a privilege few, have… Ang mahihirap, maraming structural impediments na kailangang tawirin. At ang pagtawid sa tulay ng kahirapan, hindi nakukuha sa isang salin o palit lang ng henerasyon, sadly…

Pwedeng may isa o ilang kasaping maunang umangat sa isang pamilya, iyong nakapag-aral at nabigyan ng mas maraming pribiliheyo at confidence para ituluy-tuloy ang pag-asenso. Ang iba ay matatali na sa cycle ng pang-araw-araw na pamumuhay. Mayroon ding nababalaho sa pag-angat at pagsulong ng malalaki at matitinding suliranin. Mayroong iginugupo ng frustrations at nauubusan na ng drive. Hindi pare-pareho, hindi sabay-sabay… Kahit iyon, sana, ang ating nais… 🙂

All am saying, hindi lamang usapan ng values ang pakikihamok sa kahirapan. Importante ang values, oo. Pag may mas maayos na value set ang tao, mas kaya niyang harapin ang mga hamon, mas kaya niyang tumingin sa pangmalayuan at mag-sakripisyo – mahahalagang ingredients para magtagumpay sa buhay… Isa pa, hindi magandang tingnan ang mahirap na nga, masama pa ang ugali, haha… 🙂 The thing is, kung papansinin natin, karamihan sa mga naunang yumaman, hindi rin kagandahan ang values, hihihi. 😉

Anyway, sang-ayon sa mga pag-aaral, close to .50 ang Gini coefficient ng Pilipinas, mga kapatid… Halos kalahati ng 1, mataas ito kumpara sa napakaraming iba pang bansa (.440 or 44%, ayon sa Stratbase Research Institute, ayon naman sa iba, .457 or 45.7% ang Gini score ng Pilipinas) … Ibig sabihin, seryoso ang problema ng Pilipinas sa usapin ng allocation of resources – mataas ang inequality among its citizens. Ibig sabihin, malaki ang kailangang trabahuhin ng pamahalaan natin sa reallocation. Ang reallocation, isa sa importanteng function lagi ng gobyerno – ang mag-equalize. Ang pinapantay o inililipat, hindi naman direktang resources, kundi opportunities ng mamamayan through policies o mga panlipunang patakaran. Sa ibang pagkakataon, maari natin itong i-discuss… 🙂

 

Chart showing the income distribution among regions in the Phils.

Pinakamataas ang Gini sa Region IX at pinakamababa sa ARMM, ayon sa official statistics/ http://www.nscb.gov.ph

 

 

Image of a young girl leaning on a post in the Philippine rural area

Kung makakatapos ng pag-aaral si Ineng, baka sakaling maiangat niya ang buhay ng pamilya/ http://www.shutterstock.com

 

Ayon sa pag-aaral ng isang international microfinance group, 15 years at least, ang kailangan para raw may makitang markadong pag-asenso sa isang pamilyang mahirap sa Pilipinas. Bakit 15 years? Kasi pala, 14 years (sa dating curriculum) bago may isang miyembrong makatapos sa pag-aaral. Pag may naka-graduate na anak, nagka-trabaho ng maayos-ayos at hindi agad nag-asawa, saka pa lang – maipapa-repair somehow ang bahay, makakabili ng bagong set ng pinggan, mapapalitan na ang lumang duster ni Nanay at kahit paano, magkaka-family time na pag Linggo, ahaha… 🙂  O, di ba? Nakakaiyak na nakakatuwa ang plight ng pamilyang Pilipino… 😉  

 

 

Susubukan ko, kung may mga kasunod pa ito, mga kapatid, ha… Let’s keep our fingers crossed. Hehehe, medyo matrabahong gawin ang ganitong post. Marami-rami ang cross-checking bago mai-finalize… ^_^

 

I hope, kahit paano, may naibabahagi ako sa inyo. Happy weekend! 🙂

 

Hindi na maputik ang daan sa amin, part 7

Hello, mga ka-blogs! Nauumay na ba kayo sa paksa natin? Ahaha… Ako, medyo-medyo, hihi. Sa tuwing ita-type ko ang pamagat ng post sa itaas, napapasabi, “Putik na naman sa daan? Huhuhu…” O, sige na nga, umpisahan na natin at nang magkaroon na ng katapusan, sa tinamaan ng husay. Pasensya naman… 😉

Sa Ang Baku-bakong Kalsada sa Aming Nayontiningnan pabalik ang dirt road na matagal naming dinaanan noong malilit pa kami ng mga kapatid, pinsan at kalaro at gayundin ang makalumang pamumuhay na aming naranasan. Papaanong dati – pumapasok kami sa eskwelang lakad ng kung ilang kilometro at bitbit ang pares ng tsinelas na may butas. Nag-aabang kami ng mga dumaraang sasakyan pag walang pasok, ahaha. Parang spectacle sa amin noon pag nakakakita ng umaandar na mga gulong, patatawarin… Dalawampo’t anim na taon nga pala ang lumipas nang isinulat ang post o lathalain, labinlimang taon naman ang nakakaraan, mula nang masementuhan ang pangunahing kalsada – doon sa amin.

Image of two boys in rural Philippines

Napakarami pa ng agricultural communities sa Pilipinas at karamihan sa kanila ay mahihirap ang mamamayan/ http://www.poverty-in-the-philippines.com

Ang philosophical na tanong sa post, bakit rugged and eneven ang paths to development ng tao? Sementado na ang daan sa lugar namin at pag umuuwi naman kami sa bukid na aming nilakihan, naka-sasakyang pribado na. Pero, bakit ang pakiramdam namin, disconnected kami sa mga kasamahang nasa baryo? Sentimental na mga panimdim lang o praktikal na pagkilala sa sinasabing roads to development? Ano nga kaya? Sabi sa Economics, mahalaga sa paglago ng pamayanan at ng mga taong nakatira roon ang infrastructures – kalsada, tulay at patubig – mga pangunahing kailangan para sa markadong pag-unlad. Ang mga iyan daw ang magpaparamdam sa taong sila ay connected – kasali at kabahagi… Ang susunod raw – edukasyon. Na kapag nakapag-aral ang batang henerasyon, mas nabibigyan sila at ang kanilang pamilya ng pagkakataong umasenso.

May kuryente na sa lugar namin, naabutan ko pa nang magkaroon. Ayon lang,  hindi namin agad na-afford ang koneksyon noon – mahal. Eventually, nakayanan din… May tubig na rin doon sa amin. May faucets na sa mga laba-lababo… Naipasemento na nga ang kalsada, hindi na maputik o maalikabok at ang mga batang pumapasok, hindi na naglalakad ng malayo. Hindi na aanim o wawalo ang sasakyang dumaraan sa maghapon… Labas-pasok na ang mga kalakal at produkto sa aming lugar at pati ang mga tao – mabilis na ring nakakaalis – basta may pamasahe. Pero pag pumunta kayo roon ngayon, ngayong may internet na rin sa ilang kabahayan, ang makikita pa rin ay larawan ng kahirapan, pagka-atrasado at bumabagsak na kalusugan ng mga tao. Backward and poor pa rin, ‘ika nga… Ngunit may ilang wisik na ng modernities na nakapasok – pati mga gawi at bisyo ng modernong pamumuhay.

Sa Ang Baku-Bakong Kalsada sa Aming Nayon, kinukwestyon ang wisdom ng pag-unlad na para sa sarili lamang, theory na formulated and advanced by Vilfredo Pareto… Si Pareto ay isang Italian engineer na kinikilala rin sa larangan ng Sociology at Economics. Kanyang theoretical works ang nagpundar ng sangay ng Economics na tinawag na Microeconomics. Ipinakita ng works ni Pareto, ang 20% ng lipunan ang may kontrol sa 80% ng ari-arian, nagpapalitan lamang pana-panahon ang elite or aristocracy at endemic sa lipunan – throughout the history – ang income inequality at kawalan ng demokrasya. Sabi niya, hindi importante ang intrinsic value ng mga bagay sa tao, ang mahalaga ay ang ordering niya ng priorities – ang kagustuhan niyang manaig at isulong ang sariling interes na mas madalas, economic in nature.

Larawan ng inhenyero at ekonomistang si Vilfredo Pareto/ http://www.stormfront.org

May mga tumawag sa theories ni Pareto na “social Darwinism.” Ang core teaching ni Pareto ay tinatawag na Pareto optimality. Sabi rito, ang isang lipunan o economic system ay nag-i-enjoy ng maximum na benepisyo kapag sa bawat pag-unlad ng isang kasapi, niyayapakan niya o itinutulak pababa ang ibang kasapi. Sa madaling salita, ang pag-asenso ng isa ay at the expense ng iba. Makikita ang elaboration ng theory sa indifference curve, kung saan inilalarawang mas madaling kamtin at mas efficient ang pansariling pag-unlad kaysa sa pag-unlad na collective o pangmaramihan. Ang pinasubalian ng theory ni Pareto, ang malaon nang pininiwalaan – ang lipunan at mga namumuno nito ay parating nag-i-strive for the greater good of the majority. Sang-ayon sa kanya, maximum efficiency ang hinahabol, hindi greater good.

Ang theory ni Pareto ay madalas na ginagamit sa welfare societies. Sinasabi roong mas maging tulungan ang isang kapuspalad kaysa sa ambisyuning iangat ang mas malaking bilang (na maliit ang tsansang maiahon sa kalagayan). Mayroon ding microfinance groups and cooperatives na Pareto optimal ang tinutuntungang prinsipyo. Sang-ayon sa kanila, sa sampong kasaping pauutangin ng perang puhunan, sakaling may dalawang magtagumpay na gamitin yaon sa negosyo, ang kanilang efficiency and success ay sasapat o hihigit pa sa failure or non-success ng walong di nakabayad sa hiniram. Subalit, ang theory ni Pareto ay pinakatatangkilik sa mga laro o games kung saan malinaw na naipapakitang ang pagkatalo ng isa ay nagre-resulta sa panalo ng kalaban and vice-versa. Mas kilala ang theory sa katawagang zero-sum game.

Ang zero-sum game ay best illustrated sa scientific works (game thory) ng 1994 Nobel Memorial Prize in Economic Sciences awardee na si John Forbes Nash, Jr, isang professor sa Princeton University. Itinuturing siya ng marami bilang Math genius at ang kanyang buhay ay ginawaan ng pelikula –  A Beautiful Mind. Ang zero-sum game ang tila prinsipyo ng marami sa mga nagne-negosyo sa kasalukuyan – ang paniniwalang ang ganansya ng isa ay kawalan ng iba at ang kawalan ng iba, ganansya ng isa. Anupa at sinasabi ritong walang pag-unlad na magkakasama, walang pag-angat na hindi mangangahulugan ng paglubog ng iba at ang push and pull relationship ng dalawang panig ang nagtutulak para makamit ang optimal result na essentially ay private at di pangmaramihan. Ang economic theory na ito ang kinukwestyon sa post na Ang Baku-Bakong Kalsada sa Aming Nayon.

Sa ika-limang bahagi ng ating pagtatalakay, sinabing ang kabalintunaan ng mga lumagong bayan noon sa Europa ay ang pagiging dependent ng malayang bayan sa villages na hindi malaya (nakatali sa feudal relation sa pagitan ng landlord at ng tenants). Na habang umaasenso ang kalakalan at kabuhayan ng middle-class sa kabayanan, ang mga tao sa kabukiran ay mas nalulubog sa kahirapan. Sinasabi ng works ni Vilfredo Pareto, ang income inequality ay characteristic sa bawat yugto ng pag-unlad ng lipunan at mayroon daw broad base ng mahihirap na siyang sumusustina sa tuktok kung saan naka-pwesto ang pinakamayayaman. Ang nasa gitna ay middle class na parating abalang huwag mahulog sa ibaba, kung hindi man nila kayaning makaakyat…

Larawan ng mag-iina sa isang kabukiran sa Pilipinas

Ilang henerasyon ang kailangan ng pamilyang Pilipino bago matakasan ang kahirapan?/ weccnewsandevents.blogspot.com

Katanggap-tanggap nga bang ang kanayunan ay patuloy na dumausdos sa kahirapan habang ang ilang lungsod ay patuloy sa pag-asenso? Napakabagal nga ba ng pag-unlad o stagnant ang karamihan sa kulang-kulang na 1,500 municipalities o bayan sa Pilipinas? Paano nga ba tatahakin ang sinasabing landas ng pag-unlad?  🙂