Archive for Oktubre, 2011

Kahoy na Panggatong

Image of a boy balancing firewood in his shoulder

Pag mabigat, kailangang sunungin sa balikat/ filipinolifeinpictures. wordpress.com

 

Isa sa mga alaalang nakaukit na yata sa isip ko ay yaong mga oras na namumulot kaming mga bata noon ng mga tuyong kahoy sa may daan papuntang kuluong. Iyon ay mga sangang nangabali at nangalaglag sa sahig ng gulod at gubat, doon sa amin. Masayang gawain iyon – para lang naglalaro. Ang pamumulot, ang tawag sa amin ay panlilimot (mabilis ang bigkas). Nanlilimot kami noon ng kahoy para dagdag na panggatong sa kalan. Ginagawa namin iyon pag araw na may pasok at nakakauwi kami sa bahay ng maaga. Siyempre, ginagawa lalo iyon pag Sabado at Linggo, kung kailan mas maraming oras.

 

image of firewood gatherers on the way home

Mabigat na ang bitbit nila pag pauwi/ filipinolifeinpictures.wordpress.com

Ang pagtitiyak na may kahoy laging panggatong sa kalan, gawaing panlalaki sa aming lugar. Karaniwan, ang Tatay ng pamamahay ang may responsibilidad nito. Kung may malalaki nang anak na lalaki, kasali rin sila rito sa mabigat na tarbaho. Dalawa o tatlong beses sa isang buwan, namumutol ang mag-aama ng mga puno sa gubat para iuwi, patuyuin at sibakin para gawing panggatong sa kalan. Medyo mga matitigas na puno ang pinuputol nila – hindi istriktong hardwood, pero mga matitigas at solidong klase ng mga punong katamtaman ang laki at gulang.

 

Gulok na nakasuksok sa kalubang nakapaikot sa baywang ang karaniwang dala ng mga  kalalakihan pag pupunta sa gubat para mangahoy. May telang nakabalot sa kanilang ulo, nakasuot ng kamiso-tsino o anumang mahabang damit pang-itaas at pantalong nakalilis  – para silang mga Katipunerong pupunta sa liwasan para planuhin ang isasagawang pag-aaklas, haha. Gulok at lakas ng loob lang ang kanilang armas. Pagbalik nila galing gubat, may mga hila-hila na silang mahahabang kahoy – mga walo hanggang sampong talampakan ang haba. Kung minsan, mayroon pang mas maninipis na kahoy na nakapatong sa kanilang mga balikat. Isasandal ang mga iyon sa isang parte ng bakuran, hanggang sa matuyo at pwede nang kahuyin.

 

Sa  amin, ginagawa naman ng aming Tatay ang pangangahoy sa gubat pag wala siyang biyahe. Nagluluwas noon ang aming ama ng mga gulay at prutas ang at ibinebenta ang mga iyon sa mga pamilihan sa Kamaynilaan. Pag araw na hindi luluwas ang trak na pa-Maynila, iyon ang pagkakataon ni Tatay na mangahoy. Tinutulungan siya noon ng panganay naming kapatid na lalaki. Iyon lamang, dahil marami kami sa pamilya, marami-rami ring supply ng kahoy ang aming kailangan. Isa pa, may mga panahong isang beses sa isang buwan lang nakakapangahoy si Tatay sa gubat, kaya talagang kulang.

 

Ang panlilimot ng mumunting laglag na sanga, tulong namin noon sa aming Kuya. Kailangan namin siyang alalayang makaantabay sa panggatong ng pamilya. Ang mga pinulot namin, kahit papaano, nakakatulong sa pang-araw-araw, maski sa kahoy na pansaing ng bigas man lang. Ang iba pang lutuin, lalo na iyong mga matatagal pinapakuluan, mga matitigas na kahoy na sinibak sadya ang kailangang ipanluto.

 

imag of a pile of coconut husks

Mainam na pang-umpisa ng apoy/ 123rf.com

Pag namumulot kami noon, halos lahat ng tuyong material na pwedeng sunugin sa kalan, inuuwi namin. Bukod sa nangalalaglag na sanga ng puno, pati mga tuyong palapa ng niyog, mga tuyong bao at bunot ng niyog (na itinambak ng mga kalalakihan sa suluk-sulok ng gubat) at mga katawan ng medyo malalaking punong hinahayaan lang mabulok sa mga kahuyan, kinukuha namin noon at inuuwi.  Ang mga bao ng niyog ay magandang klase ng panggatong at ginagamit rin noon sa pamamalantsa. Ang mga bunot naman ay mainam na pang-umpisa ng apoy sa kalan. Ang mga katawan naman ng mga punong nabubulok ay hinihila namin pauwi at sinisibak rin ng aming kuya, kasama ng mga  punong pinutol nila ni Tatay.

 

Ang kainaman sa gawaing ito, wala nang kailangan pang ihanda o bitbitin para ito ay magawa. Tanging mga paa, kamay at balikat ang aming puhunan at dala-dala sa pag-iikot sa may bukana ng gubat. Ang paglalakad ay nakakarelaks habang  ang pagmamasid sa paligid ay may dala laging bagong sorpresa – baka may makita kaming bagong insekto, baka may mga hinog na berries at iba pang ligaw na prutas at baka may bagong variety ng kabute kaming madiskubre sa mga ila-ilalim at gilid-gilid. Para sa amin noon, may isang bandang ang pag-iikot para mangahoy ay paggagala – para alamin ang mga bagay at teritoryong  pamilyar na, kabisado na, pero lagi lagi pa ring may bagong ipinapakita at ipinatutuklas sa amin.

 

image of coconut shells on the ground

Malakas ang init na galing sa baong ginawang baga/ flickr.com

Ang mga sinibak na kahoy namang nakapatas sa isang parte ng bakuran ay napakagandang tingnan. Kulay itim o kape ang karaniwan nilang balat at pag nasibak na, malinaw na mamasdan ang halos kulay puti nilang loob. Pinagpapatung-patong ang mga sinibak na kahoy ng salitan, sa paraang hugis kwadrado ang patas at may pagitan para madaling matuyo. Halos pare-pareho ang  kanilang haba at sukat. Tala-talaksan ng panggatong na parang mga goods na paninda – ipanluluto ng pagkain ng pamilya.

 

Madalas ako noong mag-volunteer sa pagpapatas ng kahoy. Mas gusto ko ang gawaing iyon dahil outdoor siya, kaysa sa magpatas ng mga damit – isang gawaing indoor. At, hindi tulad ng pagtutupi at pagpapatas  ng damit, ang pagsasalansan ng kahoy ay may katapusan, haha…

 

image of firewood pile

Salitan at kwadrado ang pagkakapatas/ stories-out-of-inkblots.blogspot.com

 

Pag may nagsisibak ng kahoy sa amin, masipag akong makipanood. Pero, hindi ako lumalapit. Takot akong masaktan ng talim ng gulok o ng palakol o, matamaan ng matulis na piraso ng kahoy o, matalsikan ng maliliit na piraso ng tabla sa mata . Anu’t ano man at sa madaling salita, tagamasid ako sa gawaing iyon – tagapagpasok ng nakapatas na panggatong sa silong, pag andyan na ang ulan.

 

Dalawampo’t anim hanggang 30 taon ang nakakaraan, wala pang gas stove na liquefied petroleum gas (LPG) ng gamit na gatong sa amin. Tradisyunal na kalang de-kahoy ang gamit ng mga taga-amin. Ito yaong kalang yari sa semento (kung minsan ay sa batong galing sa ilog), nakaangat sa lupa at may tatlong pitak na siyang salangan ng mga lutuin. Kahoy ang panggatong, kahoy na mabilis makaluto at mabilis ring makapag-paitim ng mga kaldero, kawali at kaserolang lutuan.  Kung tutuusin, sa mga bayan at lungsod sa probinsya namin, may mga gumagamit na ng LPG noon. Pero doon iyon, sa mga bahay sa sentro ng kabihasnan, ‘ika nga. Sa amin, de-kahoy pa.

 

Image of cooking using firewood as fuel

Malakas ang apoy. malakas ring magpaitim ng mga kaldero/ flickrhivemind.net

Ayos lang din naman. Hindi mo naman maiisip ang convenience ng makabagong lutuan kung hindi mo pa nararanasan at kung hindi mo siya nakasanayang gamitin. Sa isang banda, ang dami pang kahuyan sa amin noon, di gaya sa ngayong maninipis na ang mga gubat. Isa pa, noong mga panahong iyon, nakasiksik pa sa kamalayan ng mga tao roon sa amin – sa bawat isang punong puputulin,  magtatanim ng tatlong kapalit nito.

 

Sanayan ang pagluluto sa kalang ang panggatong ay kahoy. Ang unang dapat matutunan ay ang pag-uumpisa o pagpaparikit ng apoy. Hindi sapat na may posporo ay makakagawa na ng apoy. Hindi. May paraan din. Kailangan, ang unang masindihan at mapagningas ay ang maliliit na piraso ng materials na madaling masunog. Kindlings ito  sa Ingles. Ang kindlings, maaring maliliit na sangang pinutul-putol at saka papel, maari ring kusot at pinagkataman ng kahoy, at, maari rin namang tuyong bunot ng niyog. Pag sumigla na ang liyab ng kindlings at nabawasan na ang usok, saka pa lamang maaring unti-unting dagdagan ang gatong sa kalan. Saka ilalagay ang gatong na kahoy. Isa pa, mahalagang may espasyo sa pagitan ng mga gatong para may lulusutan at iikutan ang hangin sa loob ng kalan.

 

Pag nagluluto sa kalang de-kahoy, ang karaniwang katulong at kakampi ay ang hihip at ang sipit. Ang hihip ay isang tubong yari sa bakal na bukas ang magkabilang dulo,  isang pulgada ang diameter at labindalawang pulgada naman ang haba. Ginagamit ito ng nagluluto para pana-panahong hipan ang mga baga sa kalan at para palakasin ang liyab ng apoy. Ang sipit o thongs naman ay yari sa metal rod, ginagamit na pansipit ng mga baga at kahoy na mainit pero kailangang ilipat o galawin. Pag nagluluto kami noon, kahit pa may sipit, medyo madalas pa rin kaming mapaso. Kung minsan naman, ang itim-itim na ng aming mga ilong at mukha sa kahihip sa gatong na kahoy.

 

image of dawn

Pagtilaok ng manok ang hudyat ng pagbangon/ acyatan.blogspot.com

Sa amin noon, laging maaga ang gisingan. Halos lahat ng tao sa bahay ay papasok at kailangan ay nakaalis na ng bahay bago mag-alas-sais ng umaga. Kung kaya, bago mag-alas kwatro, dapat ay may nakasalang nang kape. Impunto alas kwatro, dapat ay may nakasalang nang sinaing. Dapat, bago tumilaok ng apat na beses ang manok, nakapagparikit na ng apoy.  Ayon lang, madalas wala kami noong posporo sa bahay. O, kung meron man, kailangan laging tipirin ang paggamit. Ang solusyon? Manghingi ng apoy sa bahay na pinakamalapit, sa mga Nanay.

 

Doon sa mga Nanay, marami ang matatanda kaya  alas tres pa lang ay may kape nang nakasalang. Sona libre na pating manghingi ng ilang piraso ng baga para makapag-umpisa ng apoy sa sarili naming pamamahay. Ang siste, kami ng sinundan kong kapatid ang nakatoka sa gawaing panghihingi ng apoy. Ang naging suliranin ko banda rito, pirmi akong dinadaya ni butihing kapatid. Lagi lang naman syang parang tulog na mantika kung matulog. Pag ginising mo siya noon para sabihing siya na, siya naman, babaling lang sya sa kabila at hihimlay uli ng payapang-payapa. Kaya hayon, ako lagi ang tumatawid papunta sa kabilang bakuran.

 

Sa mga oras na iyon, hindi lang sobrang dilim, kundi kainaman pa ng lamig. Ang lugar naming napapalibutan ng mga bundok, misty pa sa ganoong oras. Kahit pa naka-jacket o balabal ako sa pagtawid, ang ginaw pa rin.  Tagahawi ako noon ng mga hamog sa mga halamang nabubunggo ko sa paglalakad ng pakapa-kapa. Mga40 hanggang 50 hakbang ang pagitan ng kusina namin at ng kusina ng mga Nanay. Nangangatog ang baba ko sa bawat hakbang. Isa ako noong batang patpatin.

 

Image of dawn in rural area in Southern Tagalog region Philippines

Doon sa amin, mangangaligkig ka sa ginaw pag madaling-araw/ iamtravelinglight.com

 

Pagpasok ko sa kusina ng mga Nanay, tatambad sa akin ang kulay dilaw at orange na liyab ng apoy sa kalan. Dalawang pitak na ng kalan ang masiglang nag-aapoy. Sa gitna, naroon ang nakasalang na sinaing. Sa isang gilid, ang kapeng pinapanatili na lang ang pagkulo – mga baga na lang ang gatong. Doon ako kukuha ng tatlo o apat na pirasong bagang ilalagay ko sa tuyong bunot.  Pero bago ang lahat, magpapainit muna ako sa harap ng kalan ng mga Nanay. Haharap muna ako at tatalikod doon, nanamnamin ang init na nanggagaling sa kalan. Mga tatlong minuto iyon, bago ako sisipit ng mga bagang ipang-uumpisa ng apoy at ng araw sa sarili naming pamamahay.

 

Habang pabalik na ako sa aming bakuran, hindi na gayon kalamig ang pakiramdam ng aking katawan. Iwinawasiwas ko ang tuyong bunot na bitbit at medyo ako’y tumatalun-talon pa, haha… Para akong may dalang kung anong pang-alay sa Bathala. Para akong nagpi-perform ng kung anong rite sa madaling-araw.

 

Pagdating ko sa aming kusina, madalas ako na rin ang magpaparikit ng apoy at magsasalang ng kape at ng sinaing. Bago naman mag-alas-singko, sasamahan ako ng Inay sa may bandang kanluran ng aming bakuran. Pipitas ako roon ng dalawang palapa ng dahon ng saging na saba. Ang mga iyon ang papainitan sandali sa apoy – para gawing baunan ng pananghalian naming mga papasok at paalis ng bahay. 😉

 

Image of food being cooked using firewood

Masarap at mabango ang pagkaing luto sa kahoy/ http://www.empowernetwork. com

 

 

 

 

 

Image of a banana tree with fruits in a backyard

Dahon ng saging ang lunch box noong araw/ drcason.org

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Advertisements

Di Magmamaliw

 

Isa lamang ang alam kong pagmamahal na di magmamaliw –

ang pagmamahal ng ina.

 

 

* Source: http://www.pinoymix.com/lyrics/op/Sa_Ugoy_ng_Duyan/

SA UGOY NG DUYAN

Music by Lucio San Pedro
Lyrics by Levi Celerio

Sana’y di magmaliw ang dati kong araw

Nang munti pang bata sa piling ni Nanay

Nais kong maulit ang awit ni Inang mahal

Awit ng pag-ibig habang ako’y nasa duyan

Sana’y di magmaliw ang dati kong araw

Nang munti pang bata sa piling ni Nanay

Nais kong maulit ang awit ni Inang mahal

Awit ng pag-ibig habang ako’y nasa duyan

Sa aking pagtulog na labis ang himbing

Ang bantay ko’y tala

Ang tanod ko’y bituin

Sa piling ni Nanay

Langit ang buhay

Puso kong may dusa

Sabik sa ugoy ng duyan mo Inay

Sana narito ka Inay

Sana’y di magmaliw ang dati kong araw

Nang munti pang bata sa piling ni Nanay

Nais kong maulit ang awit ni Inang mahal

Awit ng pag-ibig nang ako’y nasa duyan.

 

Possibly Related Posts:

Si May 11

Ipaghele Mo Ako, Inay

Lumalakad ang Balita (ikalawang bahagi)

image of a sample press release

Taglay ng PR ang stamp ng ahensya, organisasyon o taong ibinabalita/ editorsweblog.org

May kung ilang taon,  bahagi ng trabaho ko ang gumawa ng press release (PR). O, praise release, sa tawag ng marami. Ang PR ay isang sulating naglalaman ng who, what, when at where ng isang pangyayari sa pampublikong institusyon, pribadong organisasyon o kinikilalang pampublikong pangalan. Ang PR ang nagsasabi ng official pronouncement ng institusyon o organisasyon sa isang usapin o isyu na dapat ipaabot sa pangkalahatang publiko. Kadalasan, ang PR ay maiksi – kalahati o isang pahina lamang.

Pag sinabing PR, iyon ang official version ng isang ahensya o organisasyon sa activity, event o isyung ibinabalita. Isa baleng lehitimong source ng balita ang PR. Ang PR ay kadalasang isinusulat na nakatuon para sa konsumo o paggamit ng iba’t ibang media outfits. Ang mga mga tao o practitioners nila ay pwedeng komopya sa PR, baguhin ito, magdagdag-bawas, magpalabok, maglagay ng ibang anggulo o slant sa balita, ‘ika nga (Mayroong mas mahaba – ang press statement– para ito sa konsumo ng senior correspondents,  editors at producers at kadalasang inilulunsad sa isang press conference).

Karaniwang may opisyal na nakatalagang tagasulat ng press release ang mga institusyon, kompanya at organisasyon. Subalit, ang mga tagasulat ay hindi naka-ugnay ng diretso sa malawak na madla. Sa tradisyunal na kaayusan, ang media people ang tagadala ng core na mensahe ng balita sa publiko. Sila ang nagpo-proseso ng balita ayon sa kanilang pag-unawa at kaparaanan, patungo sa tinatawag na public at large. Sa karanasan ko, masasabing hit and miss ang paggawa at pagri-release ng PR.  Mayroong papansinin ng media people, mayroong hindi. May isyung kagyat dumideretso sa ulo ng balita, mayroong itinatabi muna at mayroong wika nga’y, sa basurahan ang tuloy.

image of microphones set up around a lectern during press conference

Bukod sa nakasulat, kung minsan ay kailangang may pahayag na binibigkas/ libraryworkersunion.blogspot.com

Para ang PR ay mapansin, ang karaniwang ginagawa ng tagasulat nito ay lagyan iyon ng tinatawag na sound bites o quotables. Bale, may speaking lines, kumbaga, sa PR ang public figure (PF) na maaring pinuno ng isang ahensya o lider ng isang organisasyon. Pantawag iyon ng pansin, ika nga… Ang quotables ay maaring simpleng statement ng posisyon sa isyung nakasalang, maaring cliche, maaring biro at maari ring tumataginting na rhetorics.

Kailangan, bago ilabas ang PR, nabasa, naintindihan at pinayagan ni PF ang nakasulat doon. Bakit? Kasi, pangalan at imahe ng institusyong pinamumunuan o kinakatawan  niya ang maaring mai-build up o masira, kung sakali,  sa mata ng publiko, dahil sa nasabing balita. Siyempre, sya rin ang dudumugin ng media people para sa panayam o interview kung pumatok sa kanila ang nakalagay sa press release.

image of a small bird chirping, symbol of Twitter

Isang maiksi ngunit matimyas na huning sumandaling kukuha ng atensyon/ dirjournal.com

Sa pagkaalaala ko, ang sound bites ng PR at ang 140-character na mensahe sa Twitter ay maraming pagkakahawig. Maiksi, malaman at nandoon ang hilig o slant kung saang panig o direksyon nais dalahin ang balita. Ang PR at ang Twitter ay pareho ring isang tipo ng public address  system (PAS) sa paraang pasulat. Bilang komunikasyon, pareho rin silang one-way – mula sa pinagmulan o source patungo sa tumatanggap o recipient ng mensahe. Ang ipinagkaiba ng dalawa, sa Twitter, pwede nang diretsong umugnay ang PF sa publiko ng hindi na kailangan pang may ibang sumulat o tagasulat ng kanyang mensahe. Maari na rin ngayong gawin ang pahayag ng wala nang talakayan internally ng posibleng implikasyon nito sa institusyon o sa organisasyon. Si PF na mismo ang nagdadala ng publicity task na dati ay collectively pinagpapasyahan.

Sa PR, nailalagay sa kung ilang talata nito ang backgrounder ng balita. Sa 140-character ng Twitter, hindi yata kaya… Dahil nga parang tiririt lang ng pipit o ng maya ang kasya sa isang Tweet, masusundan lamang ang balita o mensahe ng mga tapat na tagasunod o avid followers ng public figure. Kung tutusin, ang daming kayang abutin agad ng sabay-sabay sa PAS na Twitter at nakadiretso pa si PF sa lahat niyang wired constituents.

Sa kabilang banda, dahil nawala ang backgrounder ng balita, nadagdagdagan ang research tasks ng tagapagbalita o media people. Sa kanila manggagaling ang dagdag na paliwanag na kailangan para mailugar ng malawak na publiko ang kahulugan ng maiksing mensahe. Mahalaga ang papel ng paliwanag sapagkat ang audience o constituents ni PF, karamihan ay hindi antabay ang pag-unawa sa isyung nakasalang at sabihin pa, lampas ang dami nila sa avid followers niya.

Si public figure ay maraming official duties, social functions at mayroon din siya siyempreng pribadong buhay. Kung kaya, bagaman at karamihan sa mga PFs ay may accounts at gumagamit na ng Twitter, nagsi-set up pa sila ng accounts sa ibang platforms or social networking sites. Karaniwan, mayroon din silang Facebook accounts at marami ay gumagawa rin ng sariling websites bukod sa mga paglabas at pagsasalita nila sa traditional fora tulad ng public gatherings and assemblies, radyo, TV at sa pahayagan.

image of the blue letter F symbolizing the Facebook site

Pinakamalawak ang sakop, pinakamaraming kasaping social networking site sa kasalukuyan/ blingcheese.com

Ang Facebook account ni PF, maraming nagagawa para sa kanyang public exposure. Dito madaliang nailalagay ang mga pinakahuling kaganapan o status updates sa pampublikong buhay ni PF, mga patalastas o announcements ng activities niya at ng organisasyon at ang mga simpleng balita sa anyo ng larawan o di kaya ay munting hirit sa  “safe issues.”  Higit sa lahat, sa Facebook, nakakapag-usap ng two-way si PF sa kanyang mga tagahanga at nasasakupan. Dito maaring magtanong, humiling, magpadala ng puna at mungkahi at magbigay ng feedbacks sa PF ang audience at maging ang media people.

Sinasabing ang isa raw sa disbentahe ng pagkakaroon ng FB account ay ang pagiging demanding nito sa oras para sa monitoring. May mga PF na sila lamang mismo ang nagmo-monitor, nag-a-update  at sumasagot ng mga tanong sa kanilang Facebook account. Mayroon ding kumukuha pa ng taong taga-mintina, taga-sagot at taga-update ng kanilang FB account.

Sa FB, pinipilit abutin  ng PF ang pinakamarami niyang wired constituents sa isang two-way na paraan. Ganoon pa man, may limitasyon din ang FB sa nilalaman bilang isang pampublikong medium. Ang mga dumadalaw sa site o account ay itinuturing na bisita – di maaring pagsalitaan ng di-maganda o di nila nais mabasa o marinig – upang matiyak na sila ay babalik pa uli sa site o dadalaw at makikibalita.  Kadalasan, mga paksang kanais-nais o pleasant ang nanaig sa mga usapan o palitan sa FB. Sabi pa ng iba, may tendency raw na bumabaw ang nilalaman ng palitan o talakayan ng mensahe sa ganitong tipo ng social networking sites. Hindi raw ito maiiwasan dahil ang mas madalas na palitan sa ganitong venue ay ang tinatawag na least common denominator sa pagitan ng mga nag-uusap-usap.

image of the British Royalty website

Dito opisyal na ipinapaalam sa publiko ang mga kaganapan sa Royal Family/ guardian.co.uk

May mga posisyon sa mga usapin ang pampublikong personaheng  kailangan niyang maihayag ng buo sa pangkalahatang publiko ng walang pinagbibigyan o tinatantyang isang sektor o grupo lamang. Kailangan ni PF makausap ang general public, hindi sa FB, kundi sa ibang platform. Dito pumapasok ang blog o official website. Maaring ang official blog ay nasa free-hosting site o sa isang pribado o may bayad na site – dot com.

Karamihan sa mga public persons or celebrities  – mga opisyal ng pamahalaan, mga pinuno ng business organizations, mga sikat na artista, mga kilalang eksperto sa iba’t ibang larangan at mga may pangalang media practitioners – mayroong  official web or blog site. Doon nila inilalagay ang kanilang mga posisyon sa mga,  ‘ika nga ‘y, sensitibong usapin. Doon nila kinakausap ng masinsinan ang kanilang mga taga-suporta, taga-sunod at kung minsan, maging ang kanilang mga katunggali.

image of the interface of the Official Gazatte, the official website of the president of the Phils.

May mga nagtanong at tumuligsa sa pagkakabit nito sa Twitter at Facebook/ nugglepurl.blogspot.com

Sa panahon ngayon, tila multiple platforms na ang kailangan ng isang taong pampubliko. May Twitter para sa maiksi, mabilisan at one-way na mensahe o anunsyo, may Facebook para sa direkta at two-way na interaction at pagkuha ng feedback sa mga constitutuents at may blog para sa mga seryosong isyu at usapan, sa two-way ring paraan, sa itinuturing na mas malawak na publiko.

Sa Pilipinas, karamihan sa mga ahensya ng gobyerno ay mga electronic forum at chatrooms pa ang ang ini-explore na venue para maglagay ng mga anunsyo at ulat at para rin kumuha ng feedback sa mga taong kanilang pinagsisilbihan. Tila baga nag-a-adjust pa ang karamihan sa kanila sa wired o online na pakikipag-usap sa publiko. May ilang malalaking ahensya na may established nang official website at ang ilan sa mga iyon ay mayroon nang interactive features sa loob. Ngunit karamihan sa mga ahensyang pampubliko ay hindi pa marahil maituturing na at home sa Twitter, Facebook at sa blog bilang daanan ng mensahe papunta at pabalik sa publiko.

Mataas ang panawagan para sa transparent na serbisyong pampubliko at sinasabi ng ibang makakatulong ng malaki ang electronic media para tugunan ang ganitong demand. Ang napapanahong pagdodokumento ng budget, paggasta at bidding ng mga proyekto ng ahensya o tanggapan, kung tutuusin ay mga impormasyong maiging maipaalam ng maagap at eksakto sa mga mamamayan. Sa kabilang banda, maari ring itanong kung ang makabagong social networking sites ba, sa pangkalahatan – ang angkop na paraan para i-engage o kausapin ang publiko – sa larangan ng tinatawag na social service.

 

Naandoon man ang kagustuhan ng mga pampublikong ahensyang mag-disensyo at gumamit ng mga platapormang updated,  mas sophisticated at mas mabilis, tila hindi rin ganoon kadaling isagawa ang gayon. Ang mismong paghahatid ng serbisyo sa publiko pa rin ang sukatan ng talab at husay ng paglilingkod –  wari ay hindi ang dami ng larawang naka-upload sa Facebook account, hindi sa dami ng bisita sa site at hindi sa dami ng interactive features ng account o website (bagaman ito ay may tulong sa pagiging user-friendly ng site).

Sa mga pribadong kompanya o korporasyon dito sa Pilipinas, marami na, lalo roon sa malalaki at matatagal na, ang gumagamit ng Facebook para maabot, matukoy at mapulsuhan ang malawak na publiko ng mga mamimili. Pero karamihan sa kanilang Facebook accounts ay product specific o partikular sa produktong ibinebenta sa pamilihan.

Sa FB account, doon inilalagay ang developments sa bagong feature o improvement ng produkto,  sinu-survey ang reaction o pagtanggap ng mamimili at ginagawa ang maraming promotions sa pamamagitan ng paggamit ng feature na Like. Sa pamamagitan ng FB, nakakapa ang pulso ng publiko nang di kailangang magbayad ng mahal sa mga kompanyang gumagawa ng door-to-door na survey, mabilis nasusuma ang mga datos ng feedback at kagyat na naaksyunan ang mga mungkahi ng customer o mamimili ng produkto at serbisyo.

image of a man addressing the public thru a microphone (PAS)

Inihahahayag ang impormasyong dapat maipabatid sa publiko/ greekshares.com

Sa ibang bansa, pangunahin sa Amerika at sa mga malalaking bansa sa Europa, may Facebook account mismo ang malalaking korporasyon at mayroon din silang official bloggers na nasa payroll. Ang official bloggers ang nagsusulat para itambol at idiin ang husay at mga kapakinabangan ng publiko sa pagtangkilik ng produkto at serbisyo ng kompanya. Samantalang dito sa Pilipinas, kako nga,  mas kiling pa sa per product ang Facebook accounts ng mga pribadong business organizations habang may isang official blog o website para sa  kompanya.

Sa official website ng mga korporasyon dito sa atin, multi-layered ang mga impormasyong nakalagay – may naglalayong magpabatid, may humihikayat tumangkilik ng produkto at/o serbisyo at  may kumukuha ng mungkahi sa consumers. Andoon pa rin sa loob ang tradisyunal na kahong ang nakasulat ay Write to Us. Sa iba, Contact Us ang nakalagay. Pero, ganoon pa rin, naroon ang layuning engganyuhin ang publikong kausapin ang kompanya. Sa mga kompanyang base rito sa Pilipinas pero kapatid, sangay  o subsidiary ng malalaking kompanya sa abroad, kadalasang ang official website ay sumusunod sa format o bahagi lamang ng pangkalahatang website ng kompanyang ang punong-tanggapan ay nasa abroad.

Isa marahil sa nagpaiba sa pakikipagtalastasan ng mga pribadong kompanya sa publiko dito sa atin nitong mga huling taon ay ang pagkakaroon ng tinatawag na costumer service hotline. May isang hiwalay na sangay, maaring in-house or outsourced sa ibang kompanya, na tumatawag para mag-alok ng produkto at serbisyo at para kumuha ng feedback sa customer (outgoing) o di kaya ay tumatanggap ng tanong, reklamo at puna mula sa consumers (incoming). Ang call center service na ito at ang Contact Us feature sa official website ang tinatangka sa ngayong pagdugtungin, ng mga pribadong business dito sa atin, para pabilisin at pag-igihin ang serbisyo at para hapitin ang pagkuha ng tinatawag na pulso ng mga gumagamit at mamimili.

Sa tradisyunal na mass media, may tatlong pangunahing gumaganap – ang source o provider ng balita, maaring gobyerno o pribado, maaring institusyon o isang tao; ang media people, bilang tagakalap at tagapagpalaganap nito at; ang pangkalahatang publiko,  bilang tagatanggap at consumer ng impormasyon at balita.

Sa kasalukuyan, sinasabing decentralized na raw kapwa ang provision at paghahatid ng impormasyon o balita sa publiko at gayundin, direkta na raw at wala nang hagdan-hagdan at mabusising daan para magkaroon ng access dito ang mamamayan. Ang inalis raw ng makabagong teknolohiya ay ang “burukrasya” sa pagkalap, pagpapalaganap at paghahatid ng mga balita – diretso na ang mga ito sa pinto, sa computer screen at sa monitor ng hawak-kamay na gadget ng mga tao – ng publikong komukonsumo nito.

image of a diagram showing modern means to send PR to the widest audience in the quickiest possible time

Mabilis ang pagpapadala ng PR o mensahe sa pinakamarami sa ngayon/ corporatenews.com

Gamit ang makabagong media, hindi na lang malalaking institusyon at mga sikat na tao ang pinagmumulan o sources ng balita at napapabalita. Kahit sino raw na may pasilidad at kakayahang mag-upload ng impormasyon sa worldwide net ay maluwag na itong magagawa. Gayundin, alinmang online account sa iba’t ibang plataporma ang magkamit ng napakaraming hits o site visits ay maari na raw biglang sumikat at sa gayo’y maging bigla na ring pag-aari ng publiko (public persona) at laman ng balita.

Hindi na rin istriktong kailangan pa ng tagasulat ng press release at ang mga may nais ipaalam sa publiko ay hindi na kailangan pang laging magpatawag ng press conference. Maaring magpadala na lamang ng standardized bulk emails sa audience na layong maabot, maglagay na lamang ng mga larawan sa website o sa Facebook, mag-isyu ng maiksing mensahe sa Twitter at umasa’t manalanging sana ay mauunawaan ang mensahe o balita –  ng  mga tatanggap o kokunsumo nito –  sa kabilang dulo.

Isang malaki at tuluy-tuloy na diskurso o debate sa ngayon ang pagbibigay ng kahulugan sa kung alin-alin at anu-ano ang napapabilang sa domain ng pribado at pampublikong impormasyon. Kahit ano na lamang ba ay maaaring i-upload? Lahat ba ng uploaded information ay maaaring gamitin ng sinuman? Mayroon nga bang pamantayang maaring ikumpas at ipatupad sa lahat? O, maari lamang mag-develop ng tenets sa online na pakikipagtalastasan?

Paano itataas ang bar of online communication sa sitwasyong multiple ang sources ng impormasyon at limitado ang interes at oras ng consumers? Paano ang tamang edukasyon ng information consumers upang sila ay mabilang sa tinatawag na informed users? Hindi lamang sa paraan ng paggamit ng teknolohiya at impormasyon kundi maging sa nilalaman nito – paano kumilatis at magsala ng impormasyong makabuluhan at may gamit sa buhay.

Mayroon nga bang “public interest” na nasasagasaan sa malayang palitan ng impormasyon at paano ito pangangalagaan? Nakanino ang onus o bigat ng accountability pagdating sa veracity, accuracy and fairness ng pagbabalita – nasa provider o nasa consumer? May kakayanan nga bang makipagsabayan ang mga maliliit at baguhan sa mga malalaki at datihang supplier ng impormasyon o balita? Bakit sa dami ng teknolohiyang ang layunin ay paglapitin ang mga tao at gawing almost real ang experience ay marami ang nagsasabing mas ramdam nila ang remoteness o paglayo sa mainstream?

Nito lamang ika-5 ng Oktubre, 2011, pumanaw ang taong nagpundar ng kompanyang Apple – si Steve Jobs. Hinahangaan at tinitingala ng marami, siya ang kinikilalang entrepreneur at innovator na nag-revolutionize ng teknolohiya ng personal computing sa mundo. Naging pinuno o CEO rin siya ng Pixar at Walt Disney, mga animation companies na nag-umpisa ng sinasabing paghabi ng narrative sa iba’t ibang plataporma o iyong tinatawag na transmedia story telling na ang layunin ay ipaabot at iparanas sa mga gumagamit sa maraming paraan, ang nilalaman ng kwento. Sinasabi pa, ito na raw ang bagong mukha ng pakikipagtalastasan sa ngayon – maramihan at sa iba’t ibang antas.

Sinasabi ring sa ngayong may internet na at habang parami nang parami ang mga gumagamit nito, sinuman daw ay maari nang gumawa ng balita tungkol sa ibang tao at maging sa sarili. Maari na ring pumuna at mag-komento sa mga pangyayari at kaganapan ang isang tao – siya man ay nasa pinangyarihan o wala, maging siya man ay nasa malapit o sa malayo, direkta man siyang sangkot sa kaganapan o hindi. Maari na raw gawin ang balita, negatibo man ito o positibo, ng isang tao o ng maramihan – para sa isang tao lamang o para sa isang grupo, para sa isang produkto o para sa isang simulain – kung nanaisin.  Sapagkat mayroon nang infrastructure (internet), teknolohiya (software programs) at hardware (gadgets), madali na ang komonekta at makipag-ugnayan sa ngayon.

Hindi nga naman biro ang inabot ng pagtuklas at innovations sa teknolohiyang pantalastasan sa nakaraang 30 taon at malayung-malayo na tayo sa panahong naglalakad pa ang tagakuha ng balita at ipinaabot ang mga nakalap sa publiko sa pamamagitan ng radyong aandap-andap ang baterya. Subalit di natin dapat kalimutang ang lakas at kapangyarihan ng balita ay depende pa rin sa mga totoong kaganapan at hindi lamang sa bilis ng pagpapaabot, pagkuha o pagpapasa ng isang piraso ng impormasyon sa napakarami. 🙂

Please see:

For further discussion on the nature of news (Walter Lippman) – http://xroads.virginia.edu/~hyper/lippman/ch23.html

For Aquino campaign to use modern media to fight corruption – http://gulfnews.com/news/world/philippines/aquino-says-government-agencies-to-use-facebook-twitter-to-fight-corruption-1.651353

For discussion on freedom of information and fighting corruption – http://www.newmedia.com.ph/government-2-0-philippines-freedom-of-information/

For Asian Development Bank position on the use of social media in the public sector  – http://www.adb.org/documents/information/knowledge-solutions/social-media-and-the-public-sector.pdf

For SingaporeManagement University discussion and analysis on the use of digital technology in the Philippines as of May 2011 – https://wiki.smu.edu.sg/digitalmediaasia/Digital_Media_in_Philippines

For Phil. Star’s Roberto Romulo’s opinion on the imperatives of the digital age, Sept. 2011 – http://www.philstar.com/Article.aspx?articleId=722781

For PDI’s Juan Mercado opinion on misuse and abuse of blogging, August, 2011 –  http://opinion.inquirer.net/10045/impatient-journalism

For news on the appointment of Phil. new ICTO chief and his plans on e-government and cyber security – http://www.manilatimes.net/index.php/technology/6475-well-make-digital-plan-work-icto-chief

For Philippines internet usage as of  2010 – http://www.internetworldstats.com/asia/ph.htm

For introduction to Facebook – http://en.wikipedia.org/wiki/Facebook

For Philippines Facebook usage as of June 2011 – http://www.internetworldstats.com/asia.htm

For Philippines Internet-based and mobile connectivity, as of April, 2010 –  http://tonyocruz.com/?p=2866

For Philippine bloggers data – http://www.yugatech.com/blog/blogosphere/75000-bloggers-in-the-philippines/

For Philippines top blog sites – http://www.pinoymoneytalk.com/top-100-popular-blogs-philippines-june-2011/

For profile/analysis of Technocratis Philippine Top Blogs – http://blog.cathcath.com/profiles-of-the-technoratis-philippines-top-100-blogs-1835.html

For Asian Institute of Journalism Survey on the Use of Internet among Filipino Children, submitted to UNICEF –  http://www.aijc.com.ph/survey_internet_access.pdf

For GMA 7’s Cyber safety campaign – http://websafetyforparents.org/2011/07/15/think-before-you-click/

For article on bridging Asia’s digital divide –  http://www.futuregov.in/articles/2010/oct/20/public-private-coalitions-key-digital-divide/

For UN Creative Economy Report of 2008 – http://www.tradeforum.org/news/fullstory.php/aid/1480/Creative_Economy:_A_Dynamic_Sector_in_World_Trade.html